استانداردهاي بهداشت ، ايمني و محيط زيست و استقرار سيستم هاي HSE MS, ISO 14001, OHSAS 18001

سیستم مديريت يکپارچه ايمني، بهداشت و محيط زيست HSE-MS

مقدمه:

سازمان بين المللي استاندارد از زمان تاسيس خود در سال 1942 استاندارد هاي بين المللي متعددي را با همكاري متخصصان وكارشناسان برجسته جهاني و همچنين كارشناسان موسسات استاندارد كشورهاي عضو اين سازمان تدوين ومنتشر نموده است.

هرکدام از استانداردهای انتشار یافته حیطه خاصی از عملیات و فعالیتها را پوشش داده و بر روی آن متمرکز می گردد. در بيست سال گذشته استانداردهاي بين المللي از چنان  پذيرشي برخوردار شده اند كه بسياري از كشورهاي توسعه یافته و در حال توسعه  استانداردهاي ملی و رسمي خود را بسوي پذيرش (Adoption) استانداردهاي بين المللي سوق داده ند. با انتشار استاندارهای کیفیت با عنوان کلی استانداردهای سری ISO 9000، موضوع استانداردهای جهانی وارد مرحله تازه تری گردید. بدنبال پذیرش و افزایش محبوبیت استاندارد اخیر استانداردهای مشابه ای مطرح و مورد استقبال گسترده ای قرار گرفتند که از این میان می توان به استانداردهای زیست محیطی و ایمنی و بهداشت شغلی اشاره کرد.

از ميان استانداردهاي تدوين شده توسط اين سازمان , سه مجموعه استاندارد تحت عنوان " مديريت كيفيت ,مديريت زيست محيطي و مديريت بهداشت وايمني شغلي " و استانداردهاي وابسته به آنها  اهميت خاص يافته و بكارگيري اصول و الزامات اين استانداردها و سازمانهاي توليدي و خدماتي در سرتاسر جهان دائما در حال گسترش مي باشد. پس از معرفي استانداردهای اخیر و نتايج موفقيت آميز بكارگيري اين رويكرد، امروزه بسياري از سازمانها به نقش موثر پیاده سازی این نوع استانداردها در افزایش اثربخشی سازمانها سيستم  و نقش مفید آنها در جهت اهداف سازمان پي برده اند. از طرف ديگر در هر استانداردی ( ايمني، بهداشت، كيفيت، محيط زيست، ارگونومي، منابع انساني و غيره) تنها يكي از ابعاد سازمان مورد توجه قرار گرفته و سياست ها و اهدافي كه تعريف مي شوند در جهت آن جنبه از فعاليتهاي سازمان مي باشد. به همين دليل هر چند كه امروزه هيچ شكي در نقش استانداردها در هدايت و هماهنگ كردن فعاليتها در جهت اهداف سازمان وجود ندارد این امر نیز به اثبات رسیده است که تعدد سيستم ها مي تواند باعث پيچيدگي و سردرگمي سازمان, به هدر رفتن منابع, دوباره كاريها, ايجاد تضاد بين سياستها و اهداف تعريف شده و گردد. در همين راستا ادغام سيستم هاي مختلف در سازمان امري الزامي مي باشد  . یکی از مهمترین علل ادغام سیستم های مدیریتی یاد شده تشابهات بین آنهاست. این تشابهات بین سیستم های مدیریت کیفیت، ایمنی و بهداشت و زیست محیطی و فواید ادغام این سیستم ها در بالاترین سطوح بین المللی شناخته شده و مورد تائید قرار گرفته است بطوریکه در مقدمه استاندارد ISO 14001 نسخه 1996 بیان شده است که این استاندارد بین المللی در اصول کلی سیستم مدیریت با سری استانداردهای ISO 9000 برای سیستم های کیفیت مشترک می باشد. سازمانها ممکن است استفاده از سیستم مدیریت موجود خود را که با سری ISO 9000 سازگار است به عنوان مبنایی برای سیستم مدیریت زیست محیطی خود انتخاب نمایند. این موضوع در مقدمه استاندارد ISO 9001: 2000  نیز تحت عنوان سازگاری با سایر سیستم های مدیریت مورد اشاره قرار گرفته و بیان شده است که این استاندارد بین المللی در راستای استاندارد ISO 14001 نسخه 1996 می باشد تا سازگاری دو استاندارد را به منظور بهره مندی کاربران این استانداردها ارتقاء بخشد.

با وجود تشابهات فراوان موجود بین این سیستم ها بنظر می رسد که ادغام نیازمندیهای سیستم ایمنی و بهداست با سیستم مدیریت محیط زیست و سیستم های دیگر نسبتاٌ بدون پیچیدگی بوده و براحتی امکانپذیر باشد. ولی این امر در عمل بسادگی میسر نیست زیرا بایستی در ابتدا برای هر سازمانی فواید، مشکلات و مسایل حاشیه ای برای ادغام سیستم ها در نظر گرفت. علاوه بر این در نظر داشتن وجوه اشتراک و تفاوتهای بین سیستم های مورد نظر برای ادغام نیز ضروری می باشد. با این حال اگر نیازمندیهای سیستم های مدیریتی مورد نظر به درستی در سازمان طرح ریزی و اجراء شده باشد و کارکنان سازمان نیز آگاهی و تعهد لازم را در ارتباط با نیازمندیهای سیستم مربوطه داشته باشند ادغام سیستم های مدیریتی براحتی و بدون ایجاد اختلال در روند جاری فعالیتهای سازمان امکانپذیر خواهد بود.

مهمترین فواید ادغام سیستم های مدیریتی عبارتند از:

1.اختصاص صحیح و منطقی منابع

-   جلوگیری از اختصاص دوباره یا چند باره منابع داخلی سازمان برای مدیریت سیستم های مختلف

-   جلوگیری از هزینه های اضافی و دوباره کاری های اجتناب ناپذیر در مستقر کردن سیستم های جداگانه

2.ایجاد تصویری بهتری از سازمان

یک سیستم مدیریت ادغام شده که توسط گروه ثالث مورد تائید قرار گرفته است می تواند شاخص مناسبی برای برای نشان دادن تعهد سازمان به جامعه باشد. تصویری که چنین سازمانی در جامعه ایجاد می نماید مجموعه ای است که به موازات فعالیت های تجاری خود، مسایل دیگر نظیر موارد زیست محیطی، ایمنی، بهداشتی و غیره را همزمان رعایت می نماید.

3.بهبود عملکرد سازمان

سیستم های مدیریت ادغام یافته با در نظر گرفتن مسایل ایمنی، بهداشت، محیط زیست و غیره می تواند منجر به کاهش و یا حذف حوادث، بیماریهای، آلودگیهای زیست محیطی و موارد مشابه شود که مسایل یاد شده منجر به بهبود عملکرد سازمان خواهد شد.

4.بهبود رضایت مشتری

- ادغام این سیستم ها منجر به عملکرد بهتر کیفی، زیست محیطی، ایمنی و... شده که به نوبه خود رضایت بیشتر مشتریان خواهد انجامید.

-  در صورتیکه سازمانی بتواند سیستم های ادغام یافته ای را برای کارهای پروژه ای پیشنهاد نماید این امر باعث کاهش هزینه های پروژه هم برای مشتری و هم برای عرضه کننده خواهد شد.

5.کاهش پیچیدگی و سردرگمی

- از طریق کاهش حجم مستندات سیستم های مدیریتی

- افزایش سهولت در اجراء، نگهداری و بهبود یک سیستم واحد

- افزایش راحتی کارکنان از نظر ارجاع به روشهای اجرایی واحد و ادغام یافته

با وجود فواید فوق ادغام سیستم های مدیریت متفاوت با دشواریها و موانع متعددی نیز همراه است که تعدادی از مهمترین آنها عبارتند از:

1.میزان اعتباری که استانداردهای مرتبط از نظر ثبت و اجراء دارند.

2.نیازمندیهای خاص مشتریان

-  در بعضی از بخشهای صنعتی ممکن است قسمتی از نیازمندیهای سیستم ایمنی، بهداشت، محیط زیست و غیره سازمان توسط مشتری یا قانون گذار تعیین شده باشد که این موضوع می تواند ادغام سیستم ها را با دشواری همراه سازد.

- ممکن است نیازمندیهای مشتریان از بخشی به بخش دیگر متفاوت باشد.

3.علایق شخصی

در درون سازمانها ممکن است تمایل خاصی از طرف متخصصین سیستم های مختلف برای حفظ سیستم های جداگانه و مقاومت در برابر ادغام سیستم ها وجود داشته باشد.

یکی از معمولترین سیستم های مدیریتی ادغام یافته سیستم مدیریت HSE است که زادگاه آن بخشهای انرژی شامل پالایشگاههای نفت، گاز، پتروشیمی ها و صنایع مرتبط است. در این سیستم مدیریتی سعی می شود که سه سیستم مدیریتی بهداشت، ایمنی و محیط زیست در هم ادغام شده و بصورت یکپارچه راهبری و کنترل گردد.

از آنجائیکه در حال حاضر هیچ گونه استاندارد جهانی در مورد سیستم یکپارچه HSE وجود ندارد لذا سازمانهای مختلف با توجه به سلایق، محدودیتها، ماهیت عملیاتی، نقاط قوت و موارد مشابه خود از قالب و ساختارهای متفاوتی برای سیستم های یکپارچه HSE خود استفاده می کنند که در بهش زیر یک نمونه جامع از سیستم های مدیریتی یکپارچه HSE مورد بحث قرار می گیرد.

در اين بخش و قبل از پرداختن به ساختار سیستم، به منظور ايجاد هماهنگي ودرك يكسان به تشریح اصطلاحات و تعاريف مورد استفاده پرداخته می شود:

1.مميزي Audit:

فرايند نظام يافته ,مستقل و مدون بمنظور بدست آوردن شواهد مميزي و ارزيابي آنها بصورت عيني جهت تعيين ميزاني كه معيار هاي مميزي بر آورده مي شوند.

مميزي داخلي ,كه گاهي مميزي شخص اول  نيز ناميده مي شود توسط خود سازمان يا از جانب آن جهت بازنگري مديريت و ساير مقاصد داخلي انجام ميگيرد.و ميتواند مبناي براي خود اظهاري سازمان در مورد انطباق باشد. در بسياري از موارد بخصوص در سازمانهاي كوچك , مستقل بودن ميتواند از طريق مسئوليت نداشتن در فعاليتي كه تحت عنوان مميزي است, به اثبات برسد

مميزي بيروني آنچه كه اصطلاحا مميزي شخص دوم يا شخص ثالث مي نامند در برمي گيرد.مميزي شخص دوم معمولا طرفهاي زينفع  از قبيل مشتريان و يا اشخاص از طرف انها انحام مي گيرد. مميزي شخص ثالث توسط سازمانهاي مميزي كننده مستقل بيروني انجام مي گيرد

و هنگامي كه دو يا چند سازمان مميزي كننده در انجام مشترك مميزي يك مميز شونده همكاري مي كنند آن را مميزي مشترك مي نامند

2.مميز (Auditor):

شخص داراي شايستگي جهت انجام مميزي.

3.كارشناس فني (Technical expert):

شخصي كه دانش و يا تخصص معيني را(دانش سازماني ,فرايندي وزبان وفرهنگي) براي تيم مميزي فراهم مي نمايد.  كارشناس فني بعنوان مميز در تيم مميزي عمل نم يكند.

4.بهبود مستمر Continual improvement

فرايند ارتقاي سيستم مديريت بهداشت HSE براي دستيابي به بهبودهاي در راستاي خط و مشي سازمان.

5. خطر Hazard

هرگونه منبع بالقوه زيان آور به شكل جراحات انساني، بيماري، صدمات به اموال و تجهيزات كارگاه و محيط ويا تركيبي از آنها.

6.شناسايي خطر Hazard identification

فرايند شناساي وجود خطر يا عامل زيان آور و تعيين مشخصات آن.

17 رويدادIncident

يك رخداد يا اتفاق كه كه منجر به حادثه (accident) شده ويا پتانسيل منجر شدن به حادثه را داشته با شد.

8.   عدم انطباق Non-conformance

هر گونه انحراف از استانداردهاي كاري،دستورالعملها،روشهاي اجرايي  مقررات كه بطور مسقيم يا غير مستقيم منجر به آسيب يا خسارت گردد.

9.  اهداف Objective

اهداف يا مقاصد به معناي عملكرد سيستم، كه يك سازمان خو درا مقيد به حصول آن مي داند   

10  بهداشت حرفه اي و ايمني Occupational health and safety

شرايط و عواملي كه ميتواند بر سلامت كاركنان،كارگران موقتي و پيمانكاري، مهمانان ومراجعه كنندگان ويا هر فرد ديگري در محل تاثير بگذارد.

21  سيستم مديريت بهداشت حرفه اي و ايمني OH &S management system

بخشي از كل سيستم مديريت كه: مديريت بر ريسكهاي بهداشتي و ايمني ناشي از فعاليتهاي هر سازمان را تسهيل منمايد  كه شامل ساختار سازماني،طرح ريزي،مسئوليتها،اعمال،روشها،فرايند،منابع،حصول،بازنگري  خط ومشي بهداشت حرفه اي وايمني مي با شد.

22  سازمان Organization

شركت،بنگاه،اداره،مجتمع كاري،موسسه و انجمن يا تركيبي از آنها اعم از ثبت شده يا نشده دولتي يا خصوصي كه داراي وظايف وتشكيلات خاص خود باشد.

23   عملكرد Performance

نتايج قابل اندازه گيري سيستم مديريت  بهداشت حرفه اي و ايمني مربوط به كنترل ريسكها ي ايمني و بهداشت در راستاي خط ومشي سازمان.

24  ريسك Risk

تابعي از احتمال وپيامد ناشي از وقوع يك اتفاق خطرناك را ريسك گويند.

 احتمال خطر *بزرگي خطر R= 

25   ايمني Safety

در امان بودن از ريسك قابل قبول يك خطر

26  ريسك قابل تحمل Tolerable risk

ريسكي كه ميزان آن تا حد قابل تحمل توسط سازمان،با در نظر گرفتن الزامات قانوني وخط مشي  بهداشتي ايمني  پايين آمده است.

27  ارزيابي ريسك Risk Assessment

فرايند كلي برآورد ابعاد وگستردگي ريسك وتصميم برسراين موضوع كه ايا ريسك قابل تحمل است يا نه.

28  محيط زيستEnvironment

محيطي شامل هوا ,آب, خاك ,منابع طبيعي ,گياهان ,جانوران , انسان و روابط متقابل بين آنها كه سازمان در آن فعاليت مي كند.

29  جنبه زيست محيطي Environmental aspect

بخشي از فعاليتها ,محصولات يا خدمات يك سازمان كه بتوان با محيط زيست تاثير متقابل ؊

منبع: دكتر ايرج محمدفام  


برچسب‌ها: HSE, سیستم مدیریت بهداشت, ایمنی و محیط زیست, ریسک, ایزو
+ نوشته شده در  سه شنبه دوم خرداد 1391ساعت 21:41  توسط علي عزيز آسيايي  | 

مسباره - كاپر بلاست

Category: MSDS

 

مسباره يكي از مواد مهم و كارا در صنعت است بطوري كه به دليل خطرات كمتر به جاي سند بلاست  از كاپر بلاست استفاده ميكنند..

مسباره چيست و از چه عناصري تشكيل يافته است :

 

 

مسباره حاصل فرآيند استخراج مس و سرباره آن است طي فرآيندي جداسازي شده و به مواد ساينده تبديل مي شود..

خلاصه اي از نكات مهم سه MSDS پيرامون ماده copper slag:

فرمول شيميايي اين ماده عبارتست ازFeo-Sio2-AL2o3-Ca o واجزاي تشكيل دهنده اش عبارتند از:

 

ACGIH TLV

CA OSHA PEL

Fed OSHA PEL

Typical weight%

Component

mg‌برm3            5

mg‌برm3            5

mg‌برm3          10

30-35

Iron(Fe) Fe2o3

10

6

15

35-45

Silica(sio2)

10

10

15

5-15

Aluminum oxide (AL2o3)

2

2

5

0-10

Calcium oxide(cao)

10

10

15

كمتر از 1

Magnesium oxide(Mgo)

0.1

0.1

0.1

كمتر از 0.1

Crystalline silica(sio2)

 

TLV هاي استاندارد ITCOH كميته فني بهداشت حرفه اي ايران

وزن مولكولي

101.96

TLV-TWA

10 ‌

Aluminum oxide (AL2o3)

56.08

2

Calcium oxide(cao)

159.70

5

Iron(Fe) Fe2o3

40.32

10

Magnesium oxide(Mgo)

60.08

0.1

سيليس تركيبيsilica Fused

60.08

0.05

سيليس متبلورsilica crystalin

 

 

 

توجه:اين محصول ممكن است شامل برخي از فلزات سنگين در ميزان كمتر از 0.1% وزني باشد .يعني علاوه بر عناصر اصلي ياد شده 5.9% از ساير فلزات و اكسيدهايشان در سرباره مس وجود دارد :

1-آرسنيك كمتر از 0.002%وزني،            OSHA PEL&ACGIH TLV=0.01         ميليگرم بر متر مكعب

2-سرب كمتر از 0.002% وزني              0.05  OSHA PEL&ACGIH TLV=        ميليگرم بر متر مكعب

3-كلرايد 0.001%                                  ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

4-اكسيد مس75%                                 1=TLV استاندارد ITCOH               ميليگرم بر متر مكعب

 

ر شرايطي كه تماس زياد با اين ماده بوجود مي آيد براي مثال سند بلاست در يك Confined Space بدون تهويه مناسب بايد تماس كارگر مورد پايش و تعيين سطح گردد.

 

خطرات سلامتي:

احتياطات مناسب بايد پيرامون حفظ سلامتي بايد اعمال گردد.اگر از محدوده PEL تعدي كند سلامتي به خطر مي افتد و بايد كنترلهاي مهندسي و تهويه بكار گرفته شود .NIOSH‌اعلام نموده از دستگاه تنفس مصنوعي براي فرآيندهاي بلاستينگ استفاده شود

 

اقدامات كنترلي:

تهويه :بايد كافي و مناسب باشد ،PPE مناسب شامل عينك ايمني ،گاگل،شيلد صورت،دستكش و لباس آستين بلند.

هنگامي كه كنترلهاي مهندسي كافي نيست براي كاهش مقادير گرد و غبار به ميزان قابل قبول طبق متد NIOSH از يك دستگاه تنفس مصنوعي استفاده شود.

هشدار:بيماري سيليكوزيس

تنفس گردو غبارهاي حاوي سيليكا ،ايجاد يك بيماري كشنده ريوي بنام سيليكوزيس ميكند همچنين تنفس گردوغبارها در طي فرآيند بلاستينگ ايجاد آزبستوزيس ،مسموميت با سرب و ديگر بيماريهاي كشنده ريوي مينمايد.گردو غبارهاي مضر حاوي مواد سمي از سابنده يا سطح سابيده شده در هوا معلق مي ماند و مورد تنفس قرار مي گيرد

 

سلب مسئوليت       (DISCLAIMER )

ما اعتقاد داريم كه بنا بر تحقيقات سرباره مس خطرناك نيست و بوسيله كميته ايمني و استاندارد تعريف شده است اما اين امر نبايد براي ما تضميني مبني بر بي خطر بودن تفسير نمايد.

+ نوشته شده در  یکشنبه سی و یکم اردیبهشت 1391ساعت 9:30  توسط علي عزيز آسيايي  | 

نام نظام جهاني مديريت ايمني و بهداشت شغلي مصوب ISO )سازمان بين‌المللي استاندارد) است و عبارت است از نيازمنديهاي نظام مديريت ايمني و بهداشت شغلي، تا يك سازمان بتواند بخوبي مخاطرات مربوط به ايمني و بهداشت شغلي را كنترل كند و يك محيط سالم و ايمن كاري را به وجود آورد و عملكرد خود را بهبود بخشد. توجه به استاندارد‌هاي نظامOHSAS 18001 از سال آخر دهه 1990 ميلادي آغاز شد و سازمانهاي عمومي و خصوصي زيادي در سطح دنيا با اجراي آن گزارش كردند كه اجراي اين نظام باعث بهبود ايمني و بهداشت محيط كارشان شده و هزينه‌هاي ضايعات را نيز به شدت كاهش داده است. اصولاً هدف از اسقرار نظام ايمني و بهداشت شغلي، سالم‌سازي محيط كار و بهبود عملكرد سازمان در زمينه ايمني و بهداشت شغلي از طريق پيشگيري آسيبها و خطرات است.
اين استاندارد در صنعت‌برق كشور ما وارد شده و تاكنون در نيروگاه‌هاي خوي، تبريز و همدان اجرا شده و اين نيروگاهها گواهينامه OHSAS 18001 را دريافت كرده‌اند و نتايج بسيار درخشاني از آن گرفته‌اند. نيروگاه منتظر قائم نيز در زمان تهيه اين مقاله در جريان اخذ اين گواهينامه بوده است. با توجه به تعهد اين صنعت بر كيفيت و بهبود بهره‌وري و توسعه ايمني وبهداشت شغلي و بهبود محيط‌زيست، اميد است كه ساير نيروگاهها و مراكز توليدي و صنعتي وزارت نيرو و نيز ساير صنايع و كارخانجات كشور ما به دريافت اين گواهينامه اقدام كنند و در نتيجه يك محيط سالم و ايمن كاري ايجاد كنند. در اين مقاله تلاش شده است كه اين نظام و ويژگيهايش در بياني ساده مطرح شود.
1ـ ضرورت استقرار نظام مديريت ايمني و بهداشت شغلي

در يك سازمان عوامل زيان‌آور زيادي در محيطهاي كاري مختلف وجود دارند كه منجر به ضايعات انساني و مادي فراوان مي‌شوند. رعايت نكات ايمني و بهداشت كار باعث سالم و بي‌خطر شدن محيط‌هاي كاري و كنترل ضايعات مي‌شود. اصولاً ايمني را ميزان فرار از خطر و دور كردن آسيبها تعريف كرده‌اند. رشته مهندسي ايمني و حفاظت رشته با ارزش، وسيع و گسترده‌اي است كه مجموعه تدابير، ‌فنون، شيوه‌ها و اصولي را در بر مي‌گيرد كه با به كار بردن آنها مي‌توان نيروي انساني و سرمايه را در مقابل خطرات مختلف و محتمل در محيط‌هاي كار به نحو موثري حفظ و حراست كرد و در نتيجه محيط‌هاي كاري بي‌خطر و سالمي جهت افزايش كارايي كاركنان و سودآوري سازمان ايجاد كرد و خطرات و آسيبهاي محيط كار را به حداقل خود رسانيد. أشنا شدن با عوامل و عناصر زيان‌بخش و خطرات محيط كار و نحوه مقابله با آنها باعث مي‌شود كه نيروي انساني شاغل در محيط كار احساس امنيت كند و كارآيي‌اش افزايش يابد، همچنين وجهه، اعتبار و ارزش سازمان در انظار عمومي ارتقا پيدا كند.شناخت آثار سوء مواد شيميايي، گازها، تشعشعات وساير عوامل فيزيكي و شيميايي زيانبخش محيط كار روي بدن انسان و حوادث ناشي از كار با وسايل و ماشين‌آلات، پيش‌بيني تدابير، فنون و وسايل ايمني لازم را براي هر يك از موارد مذكور ضروري و اجتناب‌ناپذير مي‌سازد. هر اقدام ايمني و بهداشت شغلي باعث ارتقاء سطح نسبي ايمني در سازمان مي‌شود. بررسيهاي انجام شده پيرامون چگونگي وقوع حوادث در صنايع مختلف نشان داه است كه علت اصلي آنها وجود «شرايط ناايمن» و «اعمال ناايمن» است كه خود ناشي از سوء مديريت و برخوردهاي موردي و موضعي (و نه نظام گرايانه، بنيادي و راهبردي) با فعاليتهاي ايمني است.ضمناً بايد توجه داشت كه آسيبها و خطرهاي محيطهاي كاري محدود به حادثه نمي‌شود. حادثه اثرات سوء آني و فوري بر روي نيروي انساني و عوامل مادي برجا مي‌گذارد: حال آن كه عواملي هستند كه تاثير‌هاي سوء درازمدت بر سلامت انسان و محيط‌زيست مي‌گذارد كه شايد تاسالها قابل تشخيص نباشند كه آنها را بيماري (عمدتاً بيماريهاي حرفه‌اي و امراض شغلي يعني بيماريهايي كه به سبب نوع كار عارض انسان مي‌شود) مي‌نامند.به دنبال اين تفكر و با تمركز بر شناخت عامل بالقوه آسيب‌رسان (اعم از حادثه و بيماري). به عنوان نقطه آغازين بررسي در امور ايمني بهداشت كار و محور قرار دادن انسان به عنوان كليد پيشرفت و تعالي سازمان، نظامي برقرار شده است كه گردانندگان آن بايد برنامه ريزي، سازماندهي، نظارت و كنترل همزمان را بر حوادث و همچنين بيماريها و در نتيجه ايجاد يك محيط سالم و ايمن كاري، داشته باشند.اصولاً امروزه بسياري از سازمانها براي هدايت و هماهنگ‌كردن فعاليتهاي هدفمند و نظام‌گراي خود از نظامهاي مختلف جهاني مديريت استفاده مي‌كنند. در هر يك از اين نظامهاي مديريت، رضايت گروه خاصي بيش از سايرين مورد توجه قرار گرفته است. اين گروهها مي‌توانند مشتريان، كاركنان، صاحبان شركتها و سهامداران، عرضه‌كنندگان، پيمانكاران، جامعه، گروههاي مستقل و دولت باشند كه به عنوان گروههاي دينفع يا علاقمند شناخته شده‌اند. بنابراين اگر قرار باشد رضايت همه گروههاي علاقمند را فراهم كرد، بايد به فعاليتها از جنبه‌هاي مختلف نگاه شود. اين خود مستلزم استقرار نظام مديريت و و زيان است. سازمان بين‌المللي استاندارد (ISO) تلاش زيادي كرده است تا يك استاندارد بين‌المللي براي نظام مديريت كيفيت به جاي استانداردهاي ملي گوناگون تدوين كند كه نتيجة آن تدوين استانداردهاي سري ISO9000 براي نظام كنترل كيفيت فراگير (جامع) بود كه امروزه با آخرين ويرايش تحت عنوان ISO9000-2000 مطرح است. اين استانداردها اساس تدوين ساير استانداردهاي نظام‌هاي مديريتي نظير سري ISO 14000 يا استاندارد زيست‌محيطي (توليد پاك) شده است.استانداردهاي نظامهاي مديريت ايمني نيز عمدتاً بر همين فلسفه استوارند. به دليل نيازمندي شديدي كه به نظامهاي مديريت ايمني احساس مي شد، استانداردهاي زيادي در اين زمينه تدوين شده است كه در مجموع آنها را بر اساس ماهيتشان به دو دسته عمده مي‌توان تقسيم كرد:

الف استاندارد‌هاي مديريت ايمني مربوط به مواد خطرناك، كه هدف اين استانداردها به حداقل رسانيدن خطرات ناشي از كار با مواد خطرناك است.

ب استانداردهاي مربوط به ايمني و بهداشت شغلي كاركنان، كه هدف اين استانداردها به حداقل رسانيدن خطراتي است كه افراد را در محيط كار تهديد مي‌كنند. معروفترين اين استانداردها OHSAS 18001 براي نظام مديريت ايمني و بهداشت شغلي است.

2- دلايل مهم براي استقرار نظام OHSAS 18001 عبارتند از:

1-  اقدامات دولتها و سازمانهاي دولتي براي تشويق بيشتر نظام خود كنترلي در سازمانها با ايجاد حس مسووليت‌پذيري و قانونمندي در آنها به كمك نظام OHSAS 18001 بهتر اجرا مي‌شود.

2-  تغيير در قوانين و مقررات از طرف سازمانهاي قانون‌گذار در ارتباط با نيازمنديها و الزامات عملكردي سازمانها به كمك نظام OHSAS 18001 بهتر اجرا مي‌شود.

3-  انتظارات فزايندة كاركنان سازمانها براي داشتن يك محيط كاري ايمن، بهداشتي و بدون آلودگي با اجراي نظام OHSAS 18001 بهتر تأمين مي‌شود.

3- مزاياي برپايي نظام OHSAS 18001

برپايي نظام OHSAS18001 در يك سازمان مزاياي عمده زير را در بر دارد :

1ـ همسويي اهداف و برنامه‌هاي نظام OHSAS با اهداف نظامهاي تجاري

2-  ايجاد يك چارچوب براي بهبود مستمر

3-  مكان اجراي مميزي بر اساس يك نظام مدون براي ثبت و صدور گواهي بين‌المللي OHSAS 18001

4ـ شناخت كافي خطرات بالقوه موجود در محيط كار

5ـ ارزيابي ريسك ناشي از خطرات و كاهش آن به منظور پيشگيري و كنترل حوادث ناشي از كار

6- شناخت قوانين و مقررات مربوطه و در نتيجه كاهش هزينه‌هاي ناشي از خسارتهاي احتمالي به واسطه عدم رعايت اين قوانين و مقررات
7ـ ايجاد يك مجموعه مدون از خط مشي، روشهاي اجرايي، برنامه‌ها و اهدافي كه بسيار موثر و كارآمد برقرار مي‌شوند.
8ـ هدفمند كردن نظام ايمني و بهداشت حرفه‌اي و همچنين نگرش برنامه‌اي و مستند به موضوعات مربوط
9ـ ساختار معين و مشخص براي مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي كه مشخص‌كننده محدوده مسووليتها نيز هست.
10ـ اعتماد بيشتر كاركنان به مديريت به واسطه تلاش براي ايجاد يك محيط كاري ايمن و سالم و در نتيجه بالا رفتن انگيزه آنان براي انجام مطلوبتر كارها و وظايف سازماني

11ـ بالا رفتن سطح آگاهي و دانش كاركنان در زمينه ايمني و بهداشت كار

12ـ استفاده از توازن فكري بالقوه نيروي انساني براي تقويت پايه‌هاي مديريت ايمني و بهداشت كار

13ـ فراهم شدن زمينه رقابت سالم و موثر بين سازمانها

4- محاسن نظام OHSAS 18001    

1-  براي كاركنان

نظام OHSAS 18001 بيشترين مزايا را هم براي كاركنان يك سازمان و هم براي سازمان به ارمغان مي‌آورد زيرا:
1ـ مخاطرات محيط كار براي كاركنان به حداقل مي رسد.

2ـ از امكانات سخت‌افزاري موجود استفاده مناسب و بهينه مي‌شود.

بهداشت شغلي نيز به عنوان يكي از راههاي جلب رضايت بيشتر گروههاي علاقمند و پيشگيري از ضرر 3ـ عملكرد ايمني و بهداشتي سازمان بهبود پيدا مي‌كند.

3ـ اعتبار و منزلت سازمان در انظار عمومي و از نظر مشتريان و مصرف‌كنندگان سازمان ارتقاء پيدا مي‌كند و اين خود باعث غرور و سربلندي كاركنان مي‌شود.

راهبردهاي (استراتژيهاي) امور ايمني و بهداشت حرفه‌اي

1ـ برقرار كردن نظام مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي.

2ـ بالا بردن آگاهي‌هاي بهداشت و ايمني در سطوح مختلف سازمان (ايجاد فرهنگ انجام كارها در قالب اصول و ضوابط تعيين شده در نظام).
3ـ بهبود وضعيت موجود بهداشت و ايمني از طريق آموزش

4ـ مشاركت موثر نيروي انساني شاغل در صنعت در زمينه‌هاي مرتبط با بهداشت و ايمني.

5ـ كاهش احتمال بروز و ظهور عوامل بالقوه آسيب‌رسان از طريق بهبود فن‌آوري، بالا بردن كارآيي نيروي انساني، ايمني‌سازي ماشين‌آلات، محيط كار يا ايستگاههاي كاري.

6ـ كاهش زيانهاي ناشي از حوادث از طريق:

- كاهش خسارت ناشي از توقف

- كاهش هزينه‌هاي مربوط به درمان

- كاهش ميزان پرداخت غرامتهاي ناشي از كارافتادگي موقت يادائم يا مرگ كاركنان

- كاهش اتلاف وقت در اثر كار نكردن فرد/ افراد حادثه ديده

- كاهش اتلاف وقت به واسطه نگراني‌هاي ناشي از پيامدهاي حادثه و امدادرساني

- كاهش ميزان خرابي دستگاه يا اتلاف مواد و در نتيجه ضايعات كمتر در توليد

- امكان خود ارزيابي توسط سازمان براي انطباق با يك نظام مديريت ايمني و بهداشت و ايجاد بستري مناسب براي بهبود مستمر در سازمان
7ـ ايجاد بستر مناسب براي ارتقاء بهره‌وري و تعالي سازمان كه مهمترين نتيجه ايجاد يك نظام مديريت ايمني و بهداشت شغلي است.

2ـ بهره‌گيري از نظام كيفيت فراگير در طراحي برنامه‌هاي ايمني و بهداشت شغلي

مديريت كيفيت جامع يا فراگير (TQM) يك فلسفه مديريتي است كه با استفاده از روشهاي بهبود مستمر، سعي در استفاده بهينه از فرصتهاي موجود و منابع در دسترس يك سازمان، براي افزايش كيفيت، با محور قرار دادن رضايت مشتري، دارد. در قاموس مديريت كيفيت جامع يا فراگير، هدف تنها افزايش كيفيت در محصولات سازمان و تضمين كيفيت كالاها و خدمات نيست، بلكه اهداف ديگري را نيز شامل مي‌شود كه مهمترين آنها عبارتند از: تحويل به موقع كالا، كاهش هزينه‌ها، افزايش بهره‌وري، توسعه بازار، افزايش فروش كالاها و خدمات سازمان، توسعه فرهنگ مشتري مداري در سطح سازمان، توسعه فرهنگ مشاركت عمومي در سطح سازمان و از ميان برداشتن موانع ارتباطي بين واحدهاي مختلف ومديريت كيفيت فراگير همواره به دنبال بهبود مستمر و پايدار و دستيابي به نظام كيفيت برتر در تمام زمينه‌هاست. شعار معروف «امروز بهتر از ديروز» در ارتباط با همين موضوع است. براي رسيدن به اهداف فوق، در يك سازمان بايد «نظام كنترل كيفيت فراگير» (TQS) بر پا شود و در اين برپايي، بهترين ابزار، استانداردهاي جهاني ISO است. در واقع، مديريت كيفيت فراگير بايد براي تغذيه، از زمينه‌هاي مديريتي و فرهنگي مستعدي بهره جويد كه ايزو حكم زيربنا و بدنه اصلي آن را دارد. استانداردهاي ايزو كه آخرين ويرايش آن ISO 9000-2000 است، استانداردهاي پذيرفته شده بين‌المللي براي تضمين كيفيت و نيل به اهداف ذكر شده‌اند.
امروزه متخصصان ايمني دريافته‌اند كه فرآيندي كه به طور مستمر از طريق اعمال مديريت، منجر به بهبود كيفيت مي‌شود دقيقاً همان فرايندي است كه ساليان متمادي سعي در به كارگيري آن براي پيشگيري از صدمات انساني، ضايعات مادي و وقايع زيست‌محيطي داشته است. در واقع بهبود ايمني از طريق يكپارچه‌سازي با مديريت كيفيت جامع امكان‌پذير است. بهترين عملكرد ايمني را هنگامي مي‌توان به دست آورد كه نظامهاي مديريت كيفيت و اصول مديريت ايمني يكپارچه شوند. ارتباط چشم‌گير بين اصول مديريت كيفيت و اصول مديريت ايمني آشكار است. بهترين عملكرد فقط هنگامي قابل دستيابي است كه يك تغيير فرهنگي يكپارچه و منسجم براي كيفيت يا ايمني «در مسيري كه يك سازمان به طور روزانه طبق آن فعاليت مي‌كند» اجرا شوند. پيشگيري بايد نيرويي باشد كه عملكرد بدون حادثه را همواره دنبال كند. حادثه به معناي رويداد ناخواسته، غيرمنتظره و برنامه‌ريزي نشده‌اي است كه منجر به مرگ، بيماري، جراحت و معلوليت شود. نظامي كه روي اجراي درست همه فعاليت‌ها در بار نخست متمركز مي‌شود. كارآمدتر از نظامي است كه به طور مداوم حوادث را تحليل مي‌كند تا ارقام و اطلاعاتي را استخراج كند و بر اساس آنها اقداماتي براي اصلاح بهبود و توسعه به عمل آورد. اگر رهيافت‌ها و اقلامات سنتي ايمني جاي خود را با ابتكارات كيفيت عوض كنند، پيمودن مسير منتهي به «حادثه صفر» و دستيابي به يك محيط ايمن و كاملاً بي‌خطر كاري آسانتر و بهتر ميسر مي‌شود. يكپارچه‌سازي نظام مديريت ايمني و مديريت كيفيت، سبب يك دگرگوني فرهنگي چشم‌گير مي‌شود و اين فرآيند بايد بخوبي به مرور زمان طرح‌ريزي و اجرا شود. هنگامي كه مديريت، حقوق كاركنان خود را همان‌گونه كه حقوق مشتريان خود را در نظر دارد، مورد توجه قرار دهد. هدف نهايي «حادثه صفر» دست يافتني مي‌شود. بديهي است كه وقتي در محيط كار، ايمني انسانها بالاترين هدف و ارزش تلقي مي‌شود. حوادث خود بخود حذف خواهند شد. سازمانهايي كه به وعده‌هاي خود عمل مي‌كنند و از كاركنانشان در مقابل خطرات محيط كار حفاظت مي‌كنند. شاهد توسعه ايمني خواهند بود. در حالي كه سازمانهايي كه ارزش بهبود ايمني عملياتشان را درك نمي‌كنند، همچنان شاهد سقوط ارزشهاي انساني و كاهش سودآوري و رشد هزينه‌هاي عملياتي خواهند بود و كاركنانشان احساس فقدان رضايت شغلي خواهند كرد.

3ـ ادغام و يكپارچگي مفاهيم كيفيت و ايمني و بهداشت شغلي

مفهوم كيفيت مورد استفاده در نظام كيفيت جامع كه باعث رضايت مشتريان خارجي مي‌شود، بايد در نظام ايمني و بهداشت شغلي براي رضايت مشتريان داخلي سازمان (يعني كاركنان نيازمند به ايمني و بهداشت) نيز مورد استفاده قرار گيرد. در پرتو چنين رويكردي است كه برنامه‌هاي ايمني در نظام كيفيت جامع يك سازمان يكپارچه مي‌شود و به طور آشكار رضايت خاطر «مشتريان داخلي» را فراهم مي‌آورد. برنامه‌هاي ايمني هنگامي كه در فرهنگ سازمان ادغام شوند، بسيار موثر و كارآمد عمل مي‌كنند. در واقع بهترين عملكرد سازمان تنها هنگامي دست يافتني است كه كيفيت در ايمني و بهداشت شغلي نيز در نظر گرفته شود. يعني شرايط و مباني كيفيت در عمليات ايمني وبهداشت شغلي رعايت شود.

+ نوشته شده در  یکشنبه سی و یکم اردیبهشت 1391ساعت 9:3  توسط علي عزيز آسيايي  | 

نام نظام جهاني مديريت ايمني و بهداشت شغلي مصوب ISO )سازمان بين‌المللي استاندارد) است و عبارت است از نيازمنديهاي نظام مديريت ايمني و بهداشت شغلي، تا يك سازمان بتواند بخوبي مخاطرات مربوط به ايمني و بهداشت شغلي را كنترل كند و يك محيط سالم و ايمن كاري را به وجود آورد و عملكرد خود را بهبود بخشد. توجه به استاندارد‌هاي نظامOHSAS 18001 از سال آخر دهه 1990 ميلادي آغاز شد و سازمانهاي عمومي و خصوصي زيادي در سطح دنيا با اجراي آن گزارش كردند كه اجراي اين نظام باعث بهبود ايمني و بهداشت محيط كارشان شده و هزينه‌هاي ضايعات را نيز به شدت كاهش داده است. اصولاً هدف از اسقرار نظام ايمني و بهداشت شغلي، سالم‌سازي محيط كار و بهبود عملكرد سازمان در زمينه ايمني و بهداشت شغلي از طريق پيشگيري آسيبها و خطرات است.
اين استاندارد در صنعت‌برق كشور ما وارد شده و تاكنون در نيروگاه‌هاي خوي، تبريز و همدان اجرا شده و اين نيروگاهها گواهينامه OHSAS 18001 را دريافت كرده‌اند و نتايج بسيار درخشاني از آن گرفته‌اند. نيروگاه منتظر قائم نيز در زمان تهيه اين مقاله در جريان اخذ اين گواهينامه بوده است. با توجه به تعهد اين صنعت بر كيفيت و بهبود بهره‌وري و توسعه ايمني وبهداشت شغلي و بهبود محيط‌زيست، اميد است كه ساير نيروگاهها و مراكز توليدي و صنعتي وزارت نيرو و نيز ساير صنايع و كارخانجات كشور ما به دريافت اين گواهينامه اقدام كنند و در نتيجه يك محيط سالم و ايمن كاري ايجاد كنند. در اين مقاله تلاش شده است كه اين نظام و ويژگيهايش در بياني ساده مطرح شود.
1ـ ضرورت استقرار نظام مديريت ايمني و بهداشت شغلي

در يك سازمان عوامل زيان‌آور زيادي در محيطهاي كاري مختلف وجود دارند كه منجر به ضايعات انساني و مادي فراوان مي‌شوند. رعايت نكات ايمني و بهداشت كار باعث سالم و بي‌خطر شدن محيط‌هاي كاري و كنترل ضايعات مي‌شود. اصولاً ايمني را ميزان فرار از خطر و دور كردن آسيبها تعريف كرده‌اند. رشته مهندسي ايمني و حفاظت رشته با ارزش، وسيع و گسترده‌اي است كه مجموعه تدابير، ‌فنون، شيوه‌ها و اصولي را در بر مي‌گيرد كه با به كار بردن آنها مي‌توان نيروي انساني و سرمايه را در مقابل خطرات مختلف و محتمل در محيط‌هاي كار به نحو موثري حفظ و حراست كرد و در نتيجه محيط‌هاي كاري بي‌خطر و سالمي جهت افزايش كارايي كاركنان و سودآوري سازمان ايجاد كرد و خطرات و آسيبهاي محيط كار را به حداقل خود رسانيد. أشنا شدن با عوامل و عناصر زيان‌بخش و خطرات محيط كار و نحوه مقابله با آنها باعث مي‌شود كه نيروي انساني شاغل در محيط كار احساس امنيت كند و كارآيي‌اش افزايش يابد، همچنين وجهه، اعتبار و ارزش سازمان در انظار عمومي ارتقا پيدا كند.شناخت آثار سوء مواد شيميايي، گازها، تشعشعات وساير عوامل فيزيكي و شيميايي زيانبخش محيط كار روي بدن انسان و حوادث ناشي از كار با وسايل و ماشين‌آلات، پيش‌بيني تدابير، فنون و وسايل ايمني لازم را براي هر يك از موارد مذكور ضروري و اجتناب‌ناپذير مي‌سازد. هر اقدام ايمني و بهداشت شغلي باعث ارتقاء سطح نسبي ايمني در سازمان مي‌شود. بررسيهاي انجام شده پيرامون چگونگي وقوع حوادث در صنايع مختلف نشان داه است كه علت اصلي آنها وجود «شرايط ناايمن» و «اعمال ناايمن» است كه خود ناشي از سوء مديريت و برخوردهاي موردي و موضعي (و نه نظام گرايانه، بنيادي و راهبردي) با فعاليتهاي ايمني است.ضمناً بايد توجه داشت كه آسيبها و خطرهاي محيطهاي كاري محدود به حادثه نمي‌شود. حادثه اثرات سوء آني و فوري بر روي نيروي انساني و عوامل مادي برجا مي‌گذارد: حال آن كه عواملي هستند كه تاثير‌هاي سوء درازمدت بر سلامت انسان و محيط‌زيست مي‌گذارد كه شايد تاسالها قابل تشخيص نباشند كه آنها را بيماري (عمدتاً بيماريهاي حرفه‌اي و امراض شغلي يعني بيماريهايي كه به سبب نوع كار عارض انسان مي‌شود) مي‌نامند.به دنبال اين تفكر و با تمركز بر شناخت عامل بالقوه آسيب‌رسان (اعم از حادثه و بيماري). به عنوان نقطه آغازين بررسي در امور ايمني بهداشت كار و محور قرار دادن انسان به عنوان كليد پيشرفت و تعالي سازمان، نظامي برقرار شده است كه گردانندگان آن بايد برنامه ريزي، سازماندهي، نظارت و كنترل همزمان را بر حوادث و همچنين بيماريها و در نتيجه ايجاد يك محيط سالم و ايمن كاري، داشته باشند.اصولاً امروزه بسياري از سازمانها براي هدايت و هماهنگ‌كردن فعاليتهاي هدفمند و نظام‌گراي خود از نظامهاي مختلف جهاني مديريت استفاده مي‌كنند. در هر يك از اين نظامهاي مديريت، رضايت گروه خاصي بيش از سايرين مورد توجه قرار گرفته است. اين گروهها مي‌توانند مشتريان، كاركنان، صاحبان شركتها و سهامداران، عرضه‌كنندگان، پيمانكاران، جامعه، گروههاي مستقل و دولت باشند كه به عنوان گروههاي دينفع يا علاقمند شناخته شده‌اند. بنابراين اگر قرار باشد رضايت همه گروههاي علاقمند را فراهم كرد، بايد به فعاليتها از جنبه‌هاي مختلف نگاه شود. اين خود مستلزم استقرار نظام مديريت و و زيان است. سازمان بين‌المللي استاندارد (ISO) تلاش زيادي كرده است تا يك استاندارد بين‌المللي براي نظام مديريت كيفيت به جاي استانداردهاي ملي گوناگون تدوين كند كه نتيجة آن تدوين استانداردهاي سري ISO9000 براي نظام كنترل كيفيت فراگير (جامع) بود كه امروزه با آخرين ويرايش تحت عنوان ISO9000-2000 مطرح است. اين استانداردها اساس تدوين ساير استانداردهاي نظام‌هاي مديريتي نظير سري ISO 14000 يا استاندارد زيست‌محيطي (توليد پاك) شده است.استانداردهاي نظامهاي مديريت ايمني نيز عمدتاً بر همين فلسفه استوارند. به دليل نيازمندي شديدي كه به نظامهاي مديريت ايمني احساس مي شد، استانداردهاي زيادي در اين زمينه تدوين شده است كه در مجموع آنها را بر اساس ماهيتشان به دو دسته عمده مي‌توان تقسيم كرد:

الف استاندارد‌هاي مديريت ايمني مربوط به مواد خطرناك، كه هدف اين استانداردها به حداقل رسانيدن خطرات ناشي از كار با مواد خطرناك است.

ب استانداردهاي مربوط به ايمني و بهداشت شغلي كاركنان، كه هدف اين استانداردها به حداقل رسانيدن خطراتي است كه افراد را در محيط كار تهديد مي‌كنند. معروفترين اين استانداردها OHSAS 18001 براي نظام مديريت ايمني و بهداشت شغلي است.

2- دلايل مهم براي استقرار نظام OHSAS 18001 عبارتند از:

1-  اقدامات دولتها و سازمانهاي دولتي براي تشويق بيشتر نظام خود كنترلي در سازمانها با ايجاد حس مسووليت‌پذيري و قانونمندي در آنها به كمك نظام OHSAS 18001 بهتر اجرا مي‌شود.

2-  تغيير در قوانين و مقررات از طرف سازمانهاي قانون‌گذار در ارتباط با نيازمنديها و الزامات عملكردي سازمانها به كمك نظام OHSAS 18001 بهتر اجرا مي‌شود.

3-  انتظارات فزايندة كاركنان سازمانها براي داشتن يك محيط كاري ايمن، بهداشتي و بدون آلودگي با اجراي نظام OHSAS 18001 بهتر تأمين مي‌شود.

3- مزاياي برپايي نظام OHSAS 18001

برپايي نظام OHSAS18001 در يك سازمان مزاياي عمده زير را در بر دارد :

1ـ همسويي اهداف و برنامه‌هاي نظام OHSAS با اهداف نظامهاي تجاري

2-  ايجاد يك چارچوب براي بهبود مستمر

3-  مكان اجراي مميزي بر اساس يك نظام مدون براي ثبت و صدور گواهي بين‌المللي OHSAS 18001

4ـ شناخت كافي خطرات بالقوه موجود در محيط كار

5ـ ارزيابي ريسك ناشي از خطرات و كاهش آن به منظور پيشگيري و كنترل حوادث ناشي از كار

6- شناخت قوانين و مقررات مربوطه و در نتيجه كاهش هزينه‌هاي ناشي از خسارتهاي احتمالي به واسطه عدم رعايت اين قوانين و مقررات
7ـ ايجاد يك مجموعه مدون از خط مشي، روشهاي اجرايي، برنامه‌ها و اهدافي كه بسيار موثر و كارآمد برقرار مي‌شوند.
8ـ هدفمند كردن نظام ايمني و بهداشت حرفه‌اي و همچنين نگرش برنامه‌اي و مستند به موضوعات مربوط
9ـ ساختار معين و مشخص براي مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي كه مشخص‌كننده محدوده مسووليتها نيز هست.
10ـ اعتماد بيشتر كاركنان به مديريت به واسطه تلاش براي ايجاد يك محيط كاري ايمن و سالم و در نتيجه بالا رفتن انگيزه آنان براي انجام مطلوبتر كارها و وظايف سازماني

11ـ بالا رفتن سطح آگاهي و دانش كاركنان در زمينه ايمني و بهداشت كار

12ـ استفاده از توازن فكري بالقوه نيروي انساني براي تقويت پايه‌هاي مديريت ايمني و بهداشت كار

13ـ فراهم شدن زمينه رقابت سالم و موثر بين سازمانها

4- محاسن نظام OHSAS 18001    

1-  براي كاركنان

نظام OHSAS 18001 بيشترين مزايا را هم براي كاركنان يك سازمان و هم براي سازمان به ارمغان مي‌آورد زيرا:
1ـ مخاطرات محيط كار براي كاركنان به حداقل مي رسد.

2ـ از امكانات سخت‌افزاري موجود استفاده مناسب و بهينه مي‌شود.

بهداشت شغلي نيز به عنوان يكي از راههاي جلب رضايت بيشتر گروههاي علاقمند و پيشگيري از ضرر 3ـ عملكرد ايمني و بهداشتي سازمان بهبود پيدا مي‌كند.

3ـ اعتبار و منزلت سازمان در انظار عمومي و از نظر مشتريان و مصرف‌كنندگان سازمان ارتقاء پيدا مي‌كند و اين خود باعث غرور و سربلندي كاركنان مي‌شود.

راهبردهاي (استراتژيهاي) امور ايمني و بهداشت حرفه‌اي

1ـ برقرار كردن نظام مديريت ايمني و بهداشت حرفه‌اي.

2ـ بالا بردن آگاهي‌هاي بهداشت و ايمني در سطوح مختلف سازمان (ايجاد فرهنگ انجام كارها در قالب اصول و ضوابط تعيين شده در نظام).
3ـ بهبود وضعيت موجود بهداشت و ايمني از طريق آموزش

4ـ مشاركت موثر نيروي انساني شاغل در صنعت در زمينه‌هاي مرتبط با بهداشت و ايمني.

5ـ كاهش احتمال بروز و ظهور عوامل بالقوه آسيب‌رسان از طريق بهبود فن‌آوري، بالا بردن كارآيي نيروي انساني، ايمني‌سازي ماشين‌آلات، محيط كار يا ايستگاههاي كاري.

6ـ كاهش زيانهاي ناشي از حوادث از طريق:

- كاهش خسارت ناشي از توقف

- كاهش هزينه‌هاي مربوط به درمان

- كاهش ميزان پرداخت غرامتهاي ناشي از كارافتادگي موقت يادائم يا مرگ كاركنان

- كاهش اتلاف وقت در اثر كار نكردن فرد/ افراد حادثه ديده

- كاهش اتلاف وقت به واسطه نگراني‌هاي ناشي از پيامدهاي حادثه و امدادرساني

- كاهش ميزان خرابي دستگاه يا اتلاف مواد و در نتيجه ضايعات كمتر در توليد

- امكان خود ارزيابي توسط سازمان براي انطباق با يك نظام مديريت ايمني و بهداشت و ايجاد بستري مناسب براي بهبود مستمر در سازمان
7ـ ايجاد بستر مناسب براي ارتقاء بهره‌وري و تعالي سازمان كه مهمترين نتيجه ايجاد يك نظام مديريت ايمني و بهداشت شغلي است.

2ـ بهره‌گيري از نظام كيفيت فراگير در طراحي برنامه‌هاي ايمني و بهداشت شغلي

مديريت كيفيت جامع يا فراگير (TQM) يك فلسفه مديريتي است كه با استفاده از روشهاي بهبود مستمر، سعي در استفاده بهينه از فرصتهاي موجود و منابع در دسترس يك سازمان، براي افزايش كيفيت، با محور قرار دادن رضايت مشتري، دارد. در قاموس مديريت كيفيت جامع يا فراگير، هدف تنها افزايش كيفيت در محصولات سازمان و تضمين كيفيت كالاها و خدمات نيست، بلكه اهداف ديگري را نيز شامل مي‌شود كه مهمترين آنها عبارتند از: تحويل به موقع كالا، كاهش هزينه‌ها، افزايش بهره‌وري، توسعه بازار، افزايش فروش كالاها و خدمات سازمان، توسعه فرهنگ مشتري مداري در سطح سازمان، توسعه فرهنگ مشاركت عمومي در سطح سازمان و از ميان برداشتن موانع ارتباطي بين واحدهاي مختلف ومديريت كيفيت فراگير همواره به دنبال بهبود مستمر و پايدار و دستيابي به نظام كيفيت برتر در تمام زمينه‌هاست. شعار معروف «امروز بهتر از ديروز» در ارتباط با همين موضوع است. براي رسيدن به اهداف فوق، در يك سازمان بايد «نظام كنترل كيفيت فراگير» (TQS) بر پا شود و در اين برپايي، بهترين ابزار، استانداردهاي جهاني ISO است. در واقع، مديريت كيفيت فراگير بايد براي تغذيه، از زمينه‌هاي مديريتي و فرهنگي مستعدي بهره جويد كه ايزو حكم زيربنا و بدنه اصلي آن را دارد. استانداردهاي ايزو كه آخرين ويرايش آن ISO 9000-2000 است، استانداردهاي پذيرفته شده بين‌المللي براي تضمين كيفيت و نيل به اهداف ذكر شده‌اند.
امروزه متخصصان ايمني دريافته‌اند كه فرآيندي كه به طور مستمر از طريق اعمال مديريت، منجر به بهبود كيفيت مي‌شود دقيقاً همان فرايندي است كه ساليان متمادي سعي در به كارگيري آن براي پيشگيري از صدمات انساني، ضايعات مادي و وقايع زيست‌محيطي داشته است. در واقع بهبود ايمني از طريق يكپارچه‌سازي با مديريت كيفيت جامع امكان‌پذير است. بهترين عملكرد ايمني را هنگامي مي‌توان به دست آورد كه نظامهاي مديريت كيفيت و اصول مديريت ايمني يكپارچه شوند. ارتباط چشم‌گير بين اصول مديريت كيفيت و اصول مديريت ايمني آشكار است. بهترين عملكرد فقط هنگامي قابل دستيابي است كه يك تغيير فرهنگي يكپارچه و منسجم براي كيفيت يا ايمني «در مسيري كه يك سازمان به طور روزانه طبق آن فعاليت مي‌كند» اجرا شوند. پيشگيري بايد نيرويي باشد كه عملكرد بدون حادثه را همواره دنبال كند. حادثه به معناي رويداد ناخواسته، غيرمنتظره و برنامه‌ريزي نشده‌اي است كه منجر به مرگ، بيماري، جراحت و معلوليت شود. نظامي كه روي اجراي درست همه فعاليت‌ها در بار نخست متمركز مي‌شود. كارآمدتر از نظامي است كه به طور مداوم حوادث را تحليل مي‌كند تا ارقام و اطلاعاتي را استخراج كند و بر اساس آنها اقداماتي براي اصلاح بهبود و توسعه به عمل آورد. اگر رهيافت‌ها و اقلامات سنتي ايمني جاي خود را با ابتكارات كيفيت عوض كنند، پيمودن مسير منتهي به «حادثه صفر» و دستيابي به يك محيط ايمن و كاملاً بي‌خطر كاري آسانتر و بهتر ميسر مي‌شود. يكپارچه‌سازي نظام مديريت ايمني و مديريت كيفيت، سبب يك دگرگوني فرهنگي چشم‌گير مي‌شود و اين فرآيند بايد بخوبي به مرور زمان طرح‌ريزي و اجرا شود. هنگامي كه مديريت، حقوق كاركنان خود را همان‌گونه كه حقوق مشتريان خود را در نظر دارد، مورد توجه قرار دهد. هدف نهايي «حادثه صفر» دست يافتني مي‌شود. بديهي است كه وقتي در محيط كار، ايمني انسانها بالاترين هدف و ارزش تلقي مي‌شود. حوادث خود بخود حذف خواهند شد. سازمانهايي كه به وعده‌هاي خود عمل مي‌كنند و از كاركنانشان در مقابل خطرات محيط كار حفاظت مي‌كنند. شاهد توسعه ايمني خواهند بود. در حالي كه سازمانهايي كه ارزش بهبود ايمني عملياتشان را درك نمي‌كنند، همچنان شاهد سقوط ارزشهاي انساني و كاهش سودآوري و رشد هزينه‌هاي عملياتي خواهند بود و كاركنانشان احساس فقدان رضايت شغلي خواهند كرد.

3ـ ادغام و يكپارچگي مفاهيم كيفيت و ايمني و بهداشت شغلي

مفهوم كيفيت مورد استفاده در نظام كيفيت جامع كه باعث رضايت مشتريان خارجي مي‌شود، بايد در نظام ايمني و بهداشت شغلي براي رضايت مشتريان داخلي سازمان (يعني كاركنان نيازمند به ايمني و بهداشت) نيز مورد استفاده قرار گيرد. در پرتو چنين رويكردي است كه برنامه‌هاي ايمني در نظام كيفيت جامع يك سازمان يكپارچه مي‌شود و به طور آشكار رضايت خاطر «مشتريان داخلي» را فراهم مي‌آورد. برنامه‌هاي ايمني هنگامي كه در فرهنگ سازمان ادغام شوند، بسيار موثر و كارآمد عمل مي‌كنند. در واقع بهترين عملكرد سازمان تنها هنگامي دست يافتني است كه كيفيت در ايمني و بهداشت شغلي نيز در نظر گرفته شود. يعني شرايط و مباني كيفيت در عمليات ايمني وبهداشت شغلي رعايت شود.

+ نوشته شده در  یکشنبه سی و یکم اردیبهشت 1391ساعت 9:3  توسط علي عزيز آسيايي  | 

 

تعریف حادثه:

-   دایره المعارف سازمان بین المللی کار: حادثه عبارت است از یک اتفاق پیش بینی نشده و خارج از

 انتظار که سبب صدمه و آسیب گردد.

-   ماده 60 قانون تامین اجتماعی: حادثه ناشی از کار عبارت است از حادثه ای که در حین انجام وظیفه

و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق می افتد. مقصود از حین انجام وظیفه تمامی اوقاتی است که بیمه

شده در کارگاه، موسسات وابسته، ساختمانها و محوطه آن مشغول کار باشد یا به دستور کارفرما در

خارج از محوطه کارگاه مامور به انجام کاری می شود. ضمناً تمام اوقات رفت و آمد بیمه شده از منزل به

کارگاه و بالعکس جزو این اوقات محسوب می شود.

-   استاندارد OHSAS 18001-2007: یک حادثه رویدادی است که منجر به مصدومیت، بیماری یا مرگ و میر

 می شود

 

شاخصهاي ارزيابي كمي حوادث:

1-    ضریب تکرار حادثه (Frequency Rate- FR): برای اینکه تعداد حوادث یک کارگاه را با کارگاهی

دیگر با همان نوع صنعت مقایسه کنیم، بایستی تعداد کارگران را در محاسبه معیار به حساب آوریم.

ضریب تکرار حادثه بیانگر تعداد حوادثی است که منجر به از دست رفتن زمان کاری در تعداد معین ساعت

کاری در محدوده زمان خاص می شود.

 * نحوه محاسبه:

الف: طبق نظر سازمان بین المللی کار ILO و موسسه استاندارد ملی آمریکا: میزان وفور حادثه برابر

است با تعداد حوادث ضربدر یک میلیون تقسیم بر جمع کل ساعات کار مفید کارگران.

FR=

(تعداد حوادث در مدت معین) ×1000000

جمع کل ساعات مفید کار کارگران در آن مدت معین

نکته اینکه موسسه استاندارد ملی آمریکا، ضریب یک میلیون ساعت کاری را برای سازمانهای دارای 500

 کارگر و بالاتر پیشنهاد کرده است.

  ب: طبق نظر سازمان ایمنی و بهداشت حرفه ای آمریکا OSHA: میزان وفور حادثه برابر است با تعداد

حوادث ضربدر دویست هزار تقسیم بر جمع کل ساعات کار مفید کارگران.

نکته اینکه سازمان ایمنی و بهداشت حرفه ای آمریکا ضریب 200 هزار را برای سازمانهایی که زیر 100 نفر

 کارگر دارند پیشنهاد می کند.

FR=

(تعداد حوادث در مدت معین) ×200000

جمع کل ساعات مفید کار کارگران در آن مدت معین

 ** نکته: در تنظیم آمار و محاسبه ضریب تکرار حادثه، تعداد کارگران آسیب دیده ای منظور می شود که

 دست کم کارگر آسیب دیده 24 ساعت تحت درمان بوده یا استراحت داشته است.

 * تفسیر FR: عدد به دست آمده از فرمولهای بالا که با نام ضریب تکرار حادثه شناخته می شود به این

معنا است که در مدت معین (منظور مدت معینی است که تعداد حوادث آن را در فرمول گذاشته و محاسبه

 کرده ایم) به ازای یک میلیون ساعت کاری (یا 200 هزار ساعت کار) این تعداد حادثه رخ داده است.

* معیار مقایسه ای: به عقیده متخصصان ایمنی و حفاظت صنعتی، در صورتی که ضریب تکرار حادثه در

 کارخانه یا کارگاهی بین صفر تا ده باشد، آن کارخانه از نظر رعایت اصول ایمنی خیلی خوب بوده است

-    ضریب شدت حادثه (SR- Severity Rate): ضریب شدت حادثه نمایانگر روزهای کار تلف شده

است.

 * نحوه محاسبه:

الف: طبق نظر سازمان بین المللی کار ILO: ضریب شدت حادثه از تقسیم مجموع روزهای تلف شده به

 علت حادثه در یک مدت معین ضربدر هزار تقسیم بر جمع کل ساعات کار مفید کارگران در همان مدت

معین بدست می آید.

SR=

(تعداد روزهای تلف شده به علت حادثه در مدت معین) ×1000

جمع کل ساعات مفید کار کارگران در همان مدت معین

 

 ب: طبق نظر انجمن آمریکایی بررسی حوادث: ضریب شدت حادثه از تقسیم مجموع روزهای تلف شده

به علت حادثه در یک مدت معین ضربدر یک میلیون تقسیم بر جمع کل ساعات کار مفید کارگران در همان

 مدت معین بدست می آید.

SR=

(تعداد روزهای تلف شده به علت حادثه در مدت معین) ×1000000

جمع کل ساعات مفید کار کارگران در همان مدت معین

  ج: طبق نظر سازمان ایمنی و بهداشت آمریکا OSHA: ضریب شدت حادثه از تقسیم مجموع روزهای

 تلف شده به علت حادثه در یک مدت معین ضربدر دویست هزار تقسیم بر جمع کل ساعات کار مفید

 کارگران در همان مدت معین بدست می آید.

SR=

(تعداد روزهای تلف شده به علت حادثه در مدت معین) ×200000

جمع کل ساعات مفید کار کارگران در همان مدت معین

                    

 * تفسیر SR: عدد به دست آمده از فرمولهای بالا که به عنوان ضریب شدت حادثه شناخته می شود به

 این معنا است که در مدت معین به ازای هر 1000 ساعت کار (یا طبق فرمول انجمن آمریکایی بررسی

حادثه یک میلیون و طبق نظر سازمان ایمنی و بهداشت آمریکا دویست هزار) کل آن شرکت این مقدار روز

 توقف تولید داشته است.

* نکته: برای هر نوع از کار افتادگی یا آسیب تعداد روزهای معینی در نظر گرفته شده است که بایستی

به جداول مربوطه مراجعه نمود. همچنین به توصیه کنفرانس بین المللی آمارگران در سال 1974 روزهای

تلف شده مربوط به فوت هر کارگر معادل 7500 روز می باشد.

 * معیار مقایسه ای: به عقیده متخصصان ایمنی و حفاظت صنعتی، در صورتی که ضریب شدت حادثه

 در کارخانه یا کارگاهی زیر یک باشد، آن کارخانه از نظر رعایت اصول ایمنی خوب بوده است.

 3-    میزان بروز حادثه (IR- Incidence Rate): از طرف سازمان بین المللی کار برای سازمانهایی

که محاسبه ضریب تکرار و ضریب شدت حادثه، به علت نبود اطلاعات لازم در مورد مجموع ساعات کار

کلیه کارگران و روزهای تلف شده به علت حادثه، مقدور نمی باشد محاسبه این میزان پیشنهاد شده

است.

IR=

(تعداد حوادث در مدت معین) ×1000

حد متوسط کارگران در معرض خطر در همان مدت

* نحوه محاسبه: مجموع حوادث در مدت معین ضربدر هزار تقسیم بر حد متوسط کارگران در معرض خطر

 در همان مدت معین

 * تفسیر IR: عدد به دست آمده از فرمول بالا که به عنوان میزان بروز حادثه شناخته می شود به معنای

این است که به ازای هزار ساعت کاری از مجموع کارگران موجود در یک سازمان چند نفر آنها دچار حادثه

شده اند و وقوع حادثه در سازمان به ازای هزار ساعت کاری چقدر شایع است.

4- شدت تکرار حادثه (FSI- Frequency Severity Indicator):

ضرایب ضریب تکرار حادثه و ضریب شدت حادثه به تنهایی برای مقایسه عملکرد وضعیت ایمنی و بهداشت

 شرکتها کافی نیست. لذا در بررسی مقایسه ای از شاخص شدت تکرار حادثه استفاده می شود که

حاصل ترکیب ضریب شدت حادثه و ضریب تکرار حادثه می باشد.

  نحوه محاسبه FSI:

جذر تکرار حادثه در شدت حادثه بخش بر هزار

   تفسیر FSI:

عدد به دست آمده از فرمول بالا نشان دهنده آن است که به ازای هزار ساعت کاری

مضرب شدت و تکرار حادثه چه تغییراتی داشته اند. به عبارت دیگر تغییرات هر یک از این ضرایب را در هم

 ضرب نموده و اثر این تغییرات را نشان می دهد. به این معنا که در یک ماه شاید شاخص تکرار حادثه عدد

بالایی باشد ولی چون میزان استراحت حاصل از حوادث کم بوده شدت حادثه عدد بالایی به دست نیامده

 باشد. در این صورت تکرار حادثه به تنهایی نمی تواند معیار خوبی برای نشان دادن وضعیت ایمنی در آن

 ماه باشد و بهتر است ترکیبی از شدت و تکرار را به عنوان معیار انتخاب کرده و تفسیر نمائیم. و نیز در

ماهی که تعداد حوادث کم بوده و عدد تکرار حادثه عدد پائینی است ممکن است حادثه فوت یا نقص

عضوی به وقوع پیوسته باشد که منجر به بالا رفتن عدد شدت حادثه در ان ماه شده باشد. برای نشان

دادن بهتر وضعیت ایمنی در آن ماه شایسته است از شاخص شدت تکرار حادثه استفاده شود.

  معیار مقایسه ای:

 به عقیده متخصصان ایمنی و حفاظت صنعتی، در صورتی که ضریب تکرار شدت

 حادثه در کارخانه یا کارگاهی زیر یک دهم (0.1) باشد، آن کارخانه از نظر رعایت اصول ایمنی خوب بوده

 است.                                                                                         منبع: www.msds2007.blogfa.com

 

+ نوشته شده در  دوشنبه یازدهم اردیبهشت 1391ساعت 9:47  توسط علي عزيز آسيايي  | 

راهنمای تفسیر نتایج آزمایش خون 1

قند و چربی های خون

برای اغلب ما این اتفاق افتاده است که نسبت به تفسیر نتایج آزمایش خون خود یا نزدیکان مان حساس شده باشیم، البته اغلب نتایج آزمایشات خون همراه با مقادیر مرجع و رفرانس هستند که کار را بسیار راحت نموده است.

با وجود این، در بعضی موارد، علامت هایی اختصاری و یا در برخی موارد اطلاعات مختصر ما در مورد نقش بعضی مواد شیمیایی در بدن، ممکن است ما را گیج کنند که البته همین اتفاق، ما را به دانستن سریع تر نتیجه آزمایش حساس تر می کند.

در اغلب موارد، به دنبال بروز مشکل یا بیماری مکلف به انجام تست خون می شویم، اما در موارد بسیاری هم تغییراتی در اجزاء خونی ما رخ می دهد که بدون انجام آزمایش هیچ موقع متوجه آن نمی شویم و این تغییرات در درازمدت بر روی سلامتی ما اثر سوء خود را نشان می دهند.

 

امروزه، نتایج آزمایشات خون در قسمت های هماتولوژی، بیوشیمی، ایمونولوژی و ارزیابی هورمون ها به تفکیک ارائه می شوند. می توان گفت بیشترین تأثیر تغذیه در قسمت بیوشیمی خون قابل مشاهده است، چون مواردی نظیر قند خون، چربی خون، اوره و... در این بخش اندازه گیری می شوند.

 

در این مقاله سعی شده است اطلاعات مختصری راجع به اجزاء تفکیک شده در قسمت بیوشیمی خون آورده شود. این توضیحات فقط به عنوان یک راهنمای اولیه ارائه می شوند تا شما با مکانیسم عمل مواد شیمیایی حمل شده در خون بیشتر آشنا شوید. هر گونه تفسیر دقیق نیاز به تداخل و دقت پزشک مورد نظر دارد و خارج از حوصله این بحث است.

 

گلوکز یا قند خون (Fasting Blood Sugar = FBS):

این ماده منبع اصلی تأمین انرژی در تمام موجودات زنده است. برای اندازه گیری قند خون فرد حتما باید ناشتا باشد، به همین دلیل واژه Fasting به کار می رود، یعنی بعد از مدت کوتاهی گرسنگی قند خون اندازه گیری شده است. این مدت حدود 10 تا 12 ساعت می باشد.

اگر سطح قند خون فردی بعد از 12 ساعت ناشتا بیشتر از 105 میلی گرم در دسی لیتر باشد، نشان دهنده استعداد ابتلاء وی به دیابت در طی ده سال آینده است.

میزان نرمال قند خون بین حداقل 65 تا 70 و حداکثر 100 تا 110 در محدوده بالا می باشد، البته افزایش خفیف قند خون ممکن است در اثر دریافت اخیر فرد باشد، اما اگر در آزمایشات مکرر میزان آن تغییری نکرد، فرد نیاز به توصیه های رژیمی برای پیش گیری از ابتلا به دیابت در آینده دارد.

 

کلسترول (chol):

ماده چرب زرد رنگی است که در خون جریان دارد و افزایش سطح آن با افزایش ریسک بیماری های قلبی رابطه مستقیم دارد.

وجود کلسترول برای بدن حیاتی است، زیرا اعمال مهی در بدن انجام می دهد، مثلا برای عملکرد فیبرهای عصبی، تشکیل نمک های صفراوی، حفظ ساختمان غشاء سلول ها و به عنوان پیش ساز هورمون های جنسی در بدن کاربرد دارد.

میزان بالای آن در آزمایش نشان دهنده افزایش مصرف قند و کربوهیدرات و چربی در رژیم است و سطوح پایین آن نشان دهنده چربی کم در رژیم، سوء تغذیه و ... می باشد.

تقریبا 40 درصد کلسترول از منابع غذایی تأمین می گردد(بقیه توسط خود بدن ساخته می شود)، بنابراین با رژیم کم کلسترول می توان آن را به راحتی تنظیم نمود.

بیشتر منشا کلسترول رژیم، چربی های اشباع موجود در محصولات گوشتی حیوانی و فرآورده های لبنی پُرچرب هستند.

کلسترول خود شامل دو نوع HDL و LDL است.

LDL:

LDL به نام " کلسترول بد " هم خوانده می شود و در واقع برای بدن ضروری است، چون کلسترول ساخته شده در کبد را برای نیازهای ساختمانی سلول حمل می نماید. اما مقادیر اضافی آن در دیواره رگ های و بافت ها رسوب می کند.

 توصیه پزشکان کاهش سطح LDL به کمتر از 130 میلی گرم در دسی لیتر است که البته در افرادی  که دچار بیماری های قلبی هستند، بهتر است حتی به کمتر از 100 میلی گرم در دسی لیتر هم برسد.

HDL:

HDL به " کلسترول خوب " معروف است، زیرا وظیفه آن برداشت کلسترول اضافی از دیواره رگ ها و انتقال آن به کبد برای دفع کلسترول می باشد.

میزان کم HDL در آزمایش، نشان دهنده دریافت رژیم غنی از کربوهیدرات تصفیه شده است. میزان HDL حدود 20 درصد کل کلسترول است. در بعضی آزمایشات نسبت کلسترول به HDL نیز آورده می شود که بهتر است کمتر از 5 باشد. مناسب ترین میزان آن در مردان بزرگسال بیشتر از 40 و در زنان بزرگسال بیشتر از 50 است. هر چقدر این مقادیر بیشتر باشند از نظر سلامتی مناسب تر است.

در واقع نسبت LDL به HDL ارزش تشخیصی زیادی دارد و بهتر است این نسبت کمتر از 3 باشد. در افرادی که این نسبت در آن ها بین 3 تا 6 قرار دارد، جزو گروه ریسک متوسط هستند و اگر این نسبت بیشتر از 6 باشد، در گروه پُر خطر برای ابتلا به بیماری های قلبی قرار می گیرند.

 

چربی خون( TG = تری گلیسیرید):

تری گلیسیریدها در واقع دسته ای از چربی های بدن هستند که به عنوان سوخت و تامین انرژی برای متابولیسم بدن به کار می روند.

افزایش سطح آن ها در خون معمولاً نشانه دریافت زیاد کربوهیدرات است و کاهش آن در هیپوتیروئیدی، سوء تغذیه و سوء جذب مشاهده می شود و در مقایسه با کلسترول، ارتباط ضعیف تری با بیماری های قلبی دارد.

سطح آن به دریافت اخیر غذایی بسیار حساس است(خوردن غذای سبک قبل از آزمایش و حتی الامکان مصرف آن عصر روز قبل به طوری که 12 ساعت ناشنا رعایت شود، یکی از همین دلایل است).

میزان مناسب تری گلیسیرید، معمولاً زیر 150 تا 200 بوده و در شرایط سنی مختلف متفاوت است. اگر میزان اندازه گیری شده، ضمن رعایت رژیم غذایی مناسب، بالاتر از 200 بود، توصیه جدی به انجام تمرینات ورزشی منظم روزانه می شود.

 

 

تفسیر اجزای آزمایش خون 2

مقدار هموگلوبین و هماتوکریت

Hgb یا (Hemoglobin)

در برگه‌های آزمایش مختلف ممکن است به صورت‌های مختلف HGB،Hg، یا Hgb نوشته شود. همه این ها مخفف کلمه هموگلوبین، یکی از عناصر اصلی تشکیل دهنده گلبول های‌ قرمز است که با اکسیژن ترکیب می شود و آن را در خون حمل می کند.

این ماده که در آن آهن به کار رفته، جایگاه‌های مختلفی برای ترکیب با اکسیژن دارد. هموگلوبین در جایی که اکسیژن زیاد وجود دارد با آن ترکیب می‌شود و در محیط کم اکسیژن، آن را آزاد می‌کند.

اندازه‌گیری مقدارکلی هموگلوبین، به نوعی نشان‌هنده تعداد گلبول‌های قرمز است.

مقادیر اصلی مقدار طبیعی : برای آقایان 14 تا 18 گرم در دسی‌لیتر و برای خانم‌ها مقادیر 12 تا 16 گرم در دسی‌لیتر.

محدوده خطر: هموگلوبین زیر 5 و بالای 20 مقادیر خطرزا به حساب می‌آیند و حتما نیازمند رسیدگی فوری هستند.

چه چیزهایی باعث کاهش هموگلوبین می‌شود؟

همان دلایلی که باعث کاهش گلبول‌های قرمز می شوند، با تخریب هموگلوبین، مقدار آن را هم کم می کنند. کم‌خونی، خون‌ریزی شدید، سرطان، سوءتغذیه، بیماری لوپوس، بیماری‌های کلیوی و بزرگی طحال باعث کاهش هموگلوبین می‌شوند. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، آسپیرین و ایندومتاسین و همچنین داروهای ضدسرطان هم مقدار هموگلوبین خون را کم می‌کنند.

چه چیزهایی باعث افزایش هموگلوبین می‌شود؟

مشکلات ریوی، سوختگی شدید، نارسایی مزمن ریه و از دست دادن زیاد آب بدن (دهیدراسیون‌) مقدار این ماده حیاتی را افزایش می‌دهند. داروهای جنتامایسین و متیل‌دوپا هم هموگلوبین را افزایش می دهند.

نکته:

- مقدار هموگلوبین در بارداری کاهش می‌یابد، چون با اینکه خون‌سازی کمی بیشتر شده است، اما حجم مایع بدن و خون بالا رفته و مقدار کلی هموگلوبین در هر دسی‌لیتر کاهش می‌یابد.

- زندگی در ارتفاعات هم به خاطر نیاز بیشتر بدن به اکسیژن و کمبود اکسیژن محیط، باعث تولید بیشتر هموگلوبین می‌شود.

- در طحال اغلب سلول‌های پیر خون تخریب می‌شوند. بزرگ شدن طحال، یعنی تخریب بیشتر سلول‌ها و به دنبال آن کاهش گلبول های قرمز و هموگلوبین رخ می‌دهد.

HCT یا (Hematocrit)

هماتوکریت یا HCT هم یکی از مقادیر اندازه‌گیری گلبول قرمز است. به طور کلی «هِم» (heme) به معنای آهن است و هر جا در هر کلمه‌ای آمد، حتما آن کلمه ارتباطی با گلبول قرمز دارد.

هماتوکریت درصدی از حجم کل خون است که شامل گلبول های قرمز می باشد و با اندازه‌گیری قسمت قرمز رسوب خون در لوله آزمایش نسبت به کل ارتفاع خون اندازه‌گیری می‌شود.

به خاطر بیماری‌ها و شرایط مختلفی که می‌توانند اندازه‌گیری هموگلوبین و گلبول قرمز را با اشکال مواجه کنند، HCT هم اندازه‌گیری می‌شود تا به طور مستقیم نشان‌دهنده اندازه هموگلوبین و گلبول قرمز باشد. این عدد معمولا با درصد نشان داده می‌شود.

مقادیر طبیعی : 42 تا 52 درصد برای آقایان و 37 تا 47 درصد برای خانم‌ها. در خانم‌های باردار درصد بالاتر از 33 طبیعی است.

محدوده خطر : HCT بالاتر از 60 درصد و پایین‌تر از 15 درصد.

چه چیزهایی باعث کاهش آن می‌شود؟

تقریبا همان عواملی که باعث کاهش هموگلوبین و گلبول های قرمز خون می شوند. شرایطی مثل پرکاری تیروئید، سیروز کبدی، نارسایی مغز استخوان و میلوم مولتیپلMultiple) (myeloma نیز باعث کاهش هماتوکریت می‌شوند.

چه چیزهایی باعث افزایش آن می‌شود؟

سوختگی، اسهال شدید، بیماری‌های انسدادی ریوی، از دست دادن زیاد آب بدن، تولید بیش از حد گلبول قرمز از عوامل افزایش دهنده ی HCT هستند.

نکته:

- بیماری‌هایی که باعث به وجود آمدن شکل‌های غیرطبیعی گلبول قرمز می‌شوند (مثل بیماری گلبول قرمز داسی‌‌شکل) مقدار HCT را تغییر می‌دهند.

- وقتی مقدار گلبول سفید خیلی بالا باشد، بر مقدار HCT موثر است.

- در صورت طبیعی بودن اندازه‌های گلبول قرمز، مقدار هماتوکریت، سه برابر هموگلوبین است.

- هماتوکریت را نباید بلافاصله بعد از خون‌ریزی شدید اندازه‌گیری کرد.

 

 

تفسیر اجزای آزمایش خون 3

مقدار پلاکت ها و سایر اجزای خون

Plt یا پلاکت ها

پلاکت‌ها، اجزای کوچک مسطحی هستند که در خون وجود دارند و از بقیه سلو‌ل‌های خونی بسیار کوچک ترند. این ساختارها حاوی آنزیم‌هایی هستند که باعث انعقاد خون می‌شوند و وظیفه اصلی آنها جلوگیری از خون‌ریزی و خارج شدن گلبول‌قرمز از داخل رگ است.

علامت Plt در آزمایش خون نشان‌دهنده تعداد پلاکت‌ها در هر میلی‌لیتر مکعب خون است و عدد مربوط به آن معمولا بزرگ ترین عدد برگه آزمایش خون است.

غیر از کنترل انعقاد خون، از میزان پلاکت برای بررسی روند بهبود نارسایی مغز استخوان و بیماری‌های خونی هم استفاده می‌شود.

مقادیر طبیعی : پلاکت بین 150 هزار تا 400 هزار در هر میلی‌مترمکعب خون برای بزرگسالان طبیعی است. در نوزادان این مقدار کمی بیشتر است.

محدوده خطر : پلاکت زیر 50 هزار یا بیشتر از یک میلیون غیر طبیعی است و نیازمند توجه خاص است.

چه چیزهایی پلاکت را کاهش می‌دهد؟

بزرگ شدن طحال، خون‌ریزی شدید و مصرف پلاکت، لوسمی یا سرطان خون، ترومبوسیتوپنی، انواع وراثتی کمبود پلاکت، انعقاد منتشر خون در داخل رگ‌ها، شیمی‌درمانی بعد از سرطان، عفونت و نارسایی مغز استخوان باعث کاهش پلاکت می‌شوند. عدم تولید پلاکت می‌تواند به خاطر مشکلات استخوانی نیز باشد.

چه چیزهایی پلاکت را افزایش می‌دهد؟

بیماری‌ آرتریت روماتویید، کم‌خونی فقر آهن، مشکلات بعد از برداشتن طحال، بعضی سرطان‌ها و بیماری‌های ژنتیکی خاص باعث افزایش مقدار پلاکت می‌شوند.

نکاتی در رابطه با پلاکت خون

- ورزش شدید و قدرتی باعث افزایش میزان پلاکت می‌شود.

- در هنگام قاعدگی مقدار پلاکت خون کمی کاهش پیدا می‌کند.

- قرص‌های ضد بارداری باعث بالا رفتن مقدار پلاکت می‌شوند.

- داروی استامینوفن پلاکت را کاهش می‌دهد.

اجزای دیگر آزمایش خون

به غیر از اجزای اصلی آزمایش خون مثل مقدار پلاکت، گلبول‌سفید و قرمز، هموگلوبین، مقادیر دیگری مثل:

MCV یا mean corpuscular volume و

MCH یا mean corpuscular hemoglobin و

MCHC یا mean corpuscular hemoglobin concentration وجود دارند که همه مربوط به گلبول‌قرمز و اندازه و شکل و مقدار هموگلوبین آن هستند. مقادیر متفاوت هر کدام از این ها می‌تواند نشان‌دهنده ی نوع خاصی از کم‌خونی باشد.

چگونگی انجام آزمایش خون

آزمایش خون یکی از ساده‌ترین روش‌های آزمایشی است. با پیشرفت تکنولوژی و وجود دستگاه‌های جدید معمولا پس از چند دقیقه می‌‌توان پاسخ این آزمایش را دریافت کرد.

برای انجام این آزمایش حدود 5 تا 7 میلی‌لیتر از خون وریدی (سیاهرگی) لازم است که معمولا آن را در یک لوله آزمایش که با ماده ضدانعقاد خون پوشیده شده است جمع‌آوری می‌کنند.

برای ترکیب شدن بهتر ماده ضدانعقاد با خون، موقع‌ خون‌گیری و کمی بعد از آن، لوله را تکان می‌دهند. در طی انجام آزمایش باید از هر اتفاقی که موجب تخریب سلول‌های خونی می‌شود جلوگیری کرد. بعد از انجام آزمایش باید مدتی روی محل خون‌گیری فشار آورد تا خون بند بیاید.

در موارد کم‌‌خونی شدید هم، خون‌گیری برای انجام آزمایش خون مشکلی ایجاد نمی‌کند. برای کسانی که از سوزن یا مشاهده ی خون ترس دارند، باید تمهیدات ویژه در نظر گرفت.

بهترین زمان برای انجام آزمایش خون صبح و در شرایط طبیعی بدن است. استرس، فعالیت بدنی شدید و یا خون‌ریزی حاد می‌تواند نتایج آزمایش را کمی تغییر دهد.

 

 

دکتر سیداحسان بیکائی

هفته نامه سلامت

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه یازدهم اردیبهشت 1391ساعت 8:19  توسط علي عزيز آسيايي  | 

                        

 ماتریس ارزیابی عوامل خارجی

  این ماتریس ابزاریست که به استراتژیست ها در زمینه اجازه میدهد تا عوامل محیطی اقتصادی اجتماعی سیاسی فرهنگی حقوقی تکنولوژی وضعیت بازار و رقابت را در مقطع زمانی مورد نظر ارزیابی قرار دهند و برای سازمان های دولتی و خصوصی و عمومی در سطح شرکت وواحد قابلیت کاربرد دارد.

  برای تهیه ماتریس ارزیابی عوامل خارجی باید پنج گام زیر را طی گردد:

  گام اول

 پس از شناسایی عوامل محیط خارجی و تهیه لیستی از این عوامل موثر بر وضعیت به کمک نقطه نظرات خبرگان عوامل کلیدی موفقیت را از خداقل 10تا حداکثر 20عامل فهرست نمایید این عوامل باید حتی الامکان متکی بر واقیعات بوده و دقیق باشد نه ذهنی سپس آنها را به دو دسته فرصت ها و تهدیدها تفکیک نمایید نخست عواملی که موجب فرصت و موقعیت در زمینه می شوند و بعد آن عواملی که  را تهدید می کنند بنویسید.

 گام دوم :

 به هر عامل یک ضریب وزنی بین صفر (بی اهمیت) تایک (بسیار مهم ) اختصاص دهید. جمع ضرایب وزنی اختصاص داده شده باید مساوی یک شود.(جهت انجام کار پیشنهادمی شود به هر عامل عددی بین 1تا5را اختصاص داده سپس ستون رانرمالیزه نموده تا وزنهای بین صفر تا یک برای هر عامل بدست آمده و مجموع اوزان نیز یک شود).

 گام سوم :

 برای هر یک از عوامل یک امتیاز بین 1تا4 بر حسب میزان تطابق شرکت با فرصت ها وتهدید ها بنوسید این امتیاز بیانگر میزان اثر بخشی استراتژیک  های کنونی شرکت در نشان دادن واکنش نسبت به عوامل موثر بر میباشد عدد4به معنی این است که واکنش عالی بوده است و عدد1 بدین معنی است که واکنش بسیار ضعیف می باشدامتیازات در محدوده سازمان تعیین می شوند تعبیر هر یک از امتیازات می تواند به شکل زیر باشد:

4فرصت طلایی (واکنش بسیار عالی )3فرصت قابل اعتنا(واکنش خوب)2تهدید قابل اعتنا (واکنش بدو منفی ) 1تهدید جدی (واکنش خیلی بد).

 

 گام چهارم :

 امتیازات وزن دار (موزون) هر عامل را محاسبه نمایید بدین منظور ضریب درجه اهمیت هر عامل را در امتیاز خاصل از متوسط نقطه نظرات خبرگان (پیرامون نوع واکنش احتمالی عامل محیطی نسبت به فعالیتها و سرنوشت سازمان) ضرب نموده و برای هر یک از سطرها ی جدول در ستون امتیازات موزون ثبت نمایید.

 

گام پنجم :

  جمع امتیازات وزن دار( موزون) سازمان را محاسبه نموده که حداقل یک و حداکثر چهار می باشد و امتیاز متوسط برای سازمان در ماتریس 2.5 می باشد.

امتیاز 4برای سازمان نشان میدهد که وضعیت سازمان دارای موقیعتی برجسته می باشد بعبارت دیگر نشان دهنده واکنش عالی سازمان در استفاده از فرصت ها و به حداقل رساندن  اثر تهدیدها بر بهداشت ایمنی و محیط زیست است. (البته در این وضعیت بیشتر احتمال می رود که خطایی رخ داده باشد ویا در ورود اطلاعات کمبود وجود داشته باشد).همچنین امتیاز 1نشان می دهد که استراتژی های موزون شرکت در استفاده از فرصت ها و پرهیز از تهدیدات توانمند نبوده است. در جدول زیر نمونه ای از ماتریس ارائه شده است .

 

جدول ماتریس شرکت/ سازمان...

 

توضیحات

امتیاز وزن دار (موزون)

امتیاز وضع موجود

وزن

عوامل استراتژیک خارجی موثر بر

 

 

 

 

فرصتها

....

....

....

....

تهدیدات:

....

....

....

....

 

 

 

1

جمع

  

بررسی عوامل خارجی موثر بر دریک شرکت نمونه

  در مثال نمونه ای از ماتریس ارزیابی عوامل خارجی موثر بر در شرکت ارائه شده است شرکت یک تولید کننده بزرگ در زمینه وسایل خانگی است محصولات این شرکت عبارتند از اجاق گاز یخچال جارو برقی و... شرکت در سال 1362تاسیس شد واحد در این شرکت در سال 1383بوجود آمد این شرکت دارای 450نفر پرسنل و8 واحد تولیدی واداری می باشدواحد از سه بخش بهداشت ایمنی و محیط زیست تشکیل شده که در مجموع 5نفر در این واحد مشغول به کار می باشند.

 

ماتریس ارزیابی شرایط محیطی (بیرونی ) موثر بر شرکت

 

امتیاز وزن دار

امتیاز

وزن

عوامل استراتژیک خارجی

0.8

0.4

0.05

0.1

0.2

 

 

0.4

0.4

0.45

0.05

0.2

4

4

1

2

2

 

 

4

4

3

1

2

 

0.2

0.1

0.1

0.05

0.05

 

 

0.1

0.1

0.15

0.05

0.1

فرصتها:

1.حمایت دولت از بهبودوضعیت در شرکت

2.وجود شرکت های خدمات دهنده در زمینه

3. ایجاد رشته های تخصصی مرتبط در دانشگاها

4.وجود منابع و مراجع علمی معتبر

5.وجود مشاورین ومتخصصین مرتبط

تهدیدات

1.توسعه صنایع همجوار

2.درگیری با مراجع قانونی

3.عدم وجود فرهنگ موثر در اجتماع

4.افزایش قدرت شرکت های رقیب و محدودنمودن شرکت در صرف هزینه

5.وجود سیستم های مدیریتی از جمله

 

3.05

 

1

جمع

  

ماتریس ارزیابی عوامل داخلی موثر بر

 

 این ماتریس ابزاری جهت بررسی عوامل داخلی موثر بر سازمان می باشددر واقع نقاط قوت و ضعف واحدهای سازمان را درزمینه ارزیابی می نماید برای تهیه یک ماتریس ارزیابی عوامل داخلی عمدتا به قضاوت های شهودی و نقطه نظرات دست اندرکاران تکیه می شوداین ابزاربرای جمع آوری اطلاعات درون سازمانی در فرایند برنامه ریزی استراتژیک در سازمان های دولتی و خصوصی کاربرد فراوان دارد.

 ماتریس (بسیارشبیه ماتریس می باشد که برای ارزیابی عوامل محیطی موثر بر بکار می رود)قوت ها وضعف های موجود در عملکرد ووضع موجود شرکت را در خصوص ارزیابی می نماید تهیه ماتریس ارزیابی عوامل داخلی موثر بر در پنج مرحله زیر انجام می پذیرد:

  

مرحله اول :

  پس از شناسایی عوامل داخلی نقاط قوت و ضعف واحد سازمان را مشخص نمایید.(بین 10تا20عامل )نخست نقاط قوت و سپس نقاط ضعف را لیست نمایید.

 

مرحله دوم :

   به هر عامل یک ضریب وزنی بین صفر (بی اهمیت ) تا یک (بسیار مهم) اختصاص دهید. همانگونه که در ماتریس توضیح داده شده می توان از نرمالیزه کردن جهت وزن دهی استفاده نمود در این صورت جمع ضرایب وزنی اختصاص داده شده باید مساوی یک شود . برای تعیین وزن هر یک از عوامل و تصمیم گیری پیرامون عوامل با اهمیت تری که خوبست در جدول بیابید می توان از نظرات خبرگان و متخصصین بهره جست سپس وزن عوامل با اهمیت تر را بین صفر تا 1 نرمالیزه نمود.

 

 مرحله سوم:

  وضع موجود هر عامل با امتیازی مانند (4=خیلی قوی ) (3=قوی )(2=ضعیف) (1=خیلی ضعیف)

توجه به این نکته در تهیه ماتریسهای و بسیار اهمیت می باشد که امتیازات بر اساس وضع موجود فعالیت های شرکت و محیط حاکم بر آن ووزن ها بر اساس درجه اهمیت هریک از عوامل در سازمان مورد بررسی تعیین شوند.

 

مرحله چهارم:

  امتیاز وزن دار (موزون ) هر عامل رامحاسبه نماییدبدین منظورهر دریف از عوامل درون سازمانی را در وزن نرمالیزه شده آن ضرب نمایید ودر یک ستون جدید درج نمایید.

 

 مرحله پنجم:

 جمع امتیازات وزن دار (موزون ) را محاسبه نموده که حداقل 1 و حداکثر 4میانگین
آنها 2.5می باشد.اگر نمره نهایی سازمان کمتر از 2.5باشد یعنی سازمان ازنظر عوامل داخلی موثر بر من حیث المجموع دچار ضعف می باشد و اگر نمره نهایی بیشتر از 2.5باشد بیانگر این است که سازمان ازنظر عوامل درونی موثر بر من حیث المجموع دارای قوت می باشد.

 

  ماتریس ارزیابی عوامل داخلی موثر بر سازمان

 

توضیحات

امتیاز وزن دار (موزون)

امتیاز وضع موجود

وزن

عوامل استراتژیک داخلی

 

 

 

 

نقاط قوت:

....

....

....

....

نقاط ضعف:

....

....

....

....

 

 

 

1

جمع

 

بررسی عوامل داخلی موثر بر در یک شرکت نمونه

  در اینجا بطور مثال نمونه ای ازماتریس ارزیابی عوامل داخلی موثر بر در شرکت ارائه شده است

  

جدول ماتریس ارزیابی عوامل داخلی موثر بر شرکت

 

امتیاز وزن دار

امتیاز

وزن

عوامل استراتژیک داخلی

0.6

0.2

0.4

0.15

0.45

 

 

0.1

0.1

0.3

0.4

0.1

4

4

4

3

3

 

 

2

2

2

2

2

 

0.15

0.05

0.1

0.05

0.15

 

 

0.05

0.05

0.15

0.2

0.05

نقاط قوت:

1.فرهنگ موثر شرکت

2.مدیر ارشد متعهد به  

3.نیروی متخصص

4اطلاع رسانی خوب در زمینه  

5واحد آموزش

نقاط ضعف:

1نبود کتابخانه مجهز

2.بودجه کم  

3.برنامه ریزی نامناسب دوره های آموزشی

4سه یوبته بودن کار

5عدم مشارکت کارکنان در تدوین خط مشی واهداف

 

2.8

 

1

جمع

 

مدل تحلیل و پیشنهاد راهبردهای خردو کلان

 

 روش تجزیه و تحلیل مدل تحلیلی مختصر و مفیدی است که به شکل نظام یافته هر یک از عوامل قوت و ضعف وفرصتها و تهدیدها را شناسایی کرده و استراتژی های متناسب با موقیعت کنونی واحد را منعکس می سازددر این روش تلاشهایی برای تجزیه و تحلیل شرایط بیرونی و وضعیت درونی به عمل آمده است و بر اساس آن استراتژی مناسب برای بقاءواحد طراحی میشود.این مدل مبتنی بر رویکرد خط مشی  هاروارد طراحی گردیده است.در این مدل فرصت ها و تهدیدها نشان دهنده چالش های مطلوب ویانا مطلوب عمده ای است که در محیط بیرونی فراروی سازمان وجود داشته ودر مقابل قوتها و ضعفها (شایستگی ها توانایی ها مهارت ها کمبودها) وضعیت محیط داخلی تشکیلات مورد مطالعه را به نمایش می گذارد.

پس از اینکه عوامل محیطی (فرصت ها و تهدیدها ) و عوامل درونی (قوت ها و ضعف ها)شناسایی شده و عوامل کلیدی انها از غیر کلیدی تمییز داده شدزمان پیشنهاد و انتخاب استراتژی ها فرا می رسد.

 

                                                                                                                      یا هو

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و چهارم مرداد 1388ساعت 17:55  توسط علي عزيز آسيايي  | 

مقدمه :

 بر خلاف تصورات رایج بیشتر مردم خطرات ناشی از آلاینده ها در مکانهای بسته بیشتر از محیط های باز می باشد در تحقیقات و مطالعاتي كه توسط  آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا  (EPA) و هیئت مشاوره ء علمی آن در سالهای اخیر در زمینه ء تآثیر آلودگی هوا بر انسان صورت گرفت بیانگر این حقیقت  است که میزان آلودگی هوا در مکانهای سرپوشیده می تواند 2-5 برابر  یا حتی تا 100 برابر بیشتر ازمیزان   مشابه در محیط  خارج می باشد.

اهمیت این موضوع خطر آلودگی هوا در فضای بسته را به یکی از پنج عامل اصلی تهدید سلامت بشر مبدل ساخته است . عوامل افزایش آلودگی هوا را در چند دههء اخیر می توان با تراکم و نزدیکی بیش از حد ساختمانها، عدم تهویهء مناسب هوا به منظور جلوگیری از اصراف انرژی ، استفاده از مواد مصنوعی و شیمیائی در ساختمان ، مبلمان و وسایل شخصی همینطور استفاده از حشره کش ها، مواد شوینده، تمیز کننده و ضد عفونی کننده دانست. جلوگیری از گسترش مضرات ناشی از آلودگی هوا در منازل ، مدارس ، مهد کودکها و محل بازی کودکان بدون کمک  تمامی افراد جامعه  و همکاری بخش خصوصی و سازمانهای دولتی ذیربط امکان پذیر نمی باشد.

 43% کودکان از سنین دو ماهگی تا یازده سالگی در خانه ای که در آن  حد اقل یک فرد سیگاری است زندگی می کنند و ناخواسته آلاینده های زیادی را استنشاق می کنند دود ناشی از سوختن سیگار   مخلوطی از 4000  نوع مادهء  شیمیایی زیان آوربوده   که  مونو اکسید کربن، نیکوتین،  فرمالدئید ، هیدروژن و سیانید هیدروژن از آن جمله هستند  . این مواد از عوامل ایجاد سرطان و بیماری های  دستگاه تنفسی انسان می باشند.

علائم  برونشیت ، ذات الریه، عفونت دستگاه تنفسی، گوش درد (عفونت گوش) و  آسم در کودکانی که در معرض دود قرار دارند بیشتر از دیگر کودکان دیده می شود. تعدد عفونت مستقیمآ به مقدار دود موجود در منزل بستگی دارد. کودکانی که هردو ی والدین آنها سیگاری هستند بیشتر از کودکانی که یکی از والدین آنها سیگاری هستند  به عفونت های ریوی مبتلا می شوند.

 کمترین علائم عفونت های ریوی در کودکانی مشاهده میشود که والدین آنها سیگاری نیستند. سیگار کشیدن مادران در دورهء حاملگی خطر سندرم مرگ ناگهانی کودک را افزایش می دهد. (EPA) تخمین می زند که بین 150.000 تا 300.000 مورد عفونت ریه ، مثل برونشیت و ذات الریه ، که سالیانه در بین کودکان تا 18 ماه   رخ می دهد به میزان دود سیگارموجود در محیط آنها بستگی دارد. از میان آنها 7.500 الی 15.000 نفر  راهی بیمارستانها می شوند. قرار  گرفتن در معرض دود سیگار می تواند شرایط بد 200.000  تا 1.000.000 کودک آسمی را تشدید کند. محققان  ی. پی . ای به این نتیجه دست یافته اند که دود سیگار مایع گوش میانی را افزایش می دهد، و یکی از عوامل ایجاد بیماری مضمن گوش میانی که در اکثر موارد به جراحی در بیمارستان ختم می شود دود سیگار است. 

بیماری سیاه ششی در قرن چهارم

 از زمانی که انسان در چند هزار سال پیش دست به ساختن بنا زد تا خود را از عوامل جوی ایمن بدارد و شروع به سوزاندن سوخت برای گرم نمودن محیط کرد آلودگی محیط داخلی نیز با انسان بوده است در سال1972جسد یک زن اسکیمو که در قرن چهارم می زیسته در جزیره ی سنت لارنس در دریای برینگ پیدا شد این زن احتمالا در جریان یک زلزله یا ریزش کوه کشته شده و از قرار معلوم جسدش به زودی پس از مرگ یخ بسته بود مردم شناسان شروع به مطالعه ی این زن و محل پیدا شدن او کردند تا ببینند زندگی بشر در این محیط دشوار چگونه بوده است نمونه برداری تفصیلی از این زن نشان داد که او مبتلا به بیماری سیاه ششی بوده است مدتها است که این بیماری یکی از خطرها ی عمده ی معدنکاری زیر زمینی شناخته می شود واغلب ازآن با عنوان بیماری معدنکاری زغال سنگ یاد می کنند بیماری بر اثر تنفس خاکه زغال طی سالهای متمادی واغلب به صورت بد شکلی و زخم ششها بروز می کند حتی تا سالهای دهه 1970نیز این بیماری سالانه جان حدود4000هزار نفر را در امریکا می گرفت.مردم شناسان و سایر محققان پزشکی که پیکر یخ زده ی این زن اسکیمو را مطالعه کرده اند نتیجه می گیرند که او احتمالا سالها از پس هم هوای بسیار آلوده را تنفس می کرده است آنها حدس می زنند که هوای تنفسی این زن ذرات معلق ناشی از سوختن پیه را در خود داشته است تنفس دوره ی حاصل از سوختن پیه سیل و نهنگ در نهایت منجر به بیماری سیاه ششی شده است پس می بینیم که سابقه آلودگی داخلی و یکی از عواقب آن یعنی سیاه ششی به قرنها پیش باز می گردد و فرهنگهای مختلف و فعالیتهای گوناگونی را در بر می گیرد زن اسکیمو هوای الوده را درخانه اش تنفس می کرده و کارگران معدن آن را در محل کار خویش تنفس می کنند  امروزه مردم بین 70تا90 درصد وقت خود را درفضاهای بسته منزل محل کار اتومبیل رستوران و امثال آن سپری می کنند فقط در سالهای اخیر مطالعه ی کامل محیط داخلی ونحوه تاثیر آلودگی آن بر سلامت انسان آغاز شده است.

 

آلاینده های داخلی

 عوامل آلرژی

عوامل آلرژی بخصوص درموارد بیولوژیکی  مثل کرمهای موجود در حبوبات، انگل های خانگی ،سوسکها ، شورهء حیوانات خانگی ، هاگهای گیاهی، کپک ، تخم میکروبها و قارچها، باکتریها و ویروسها عوامل شناخته شده ای  هستند که آسم را تشدید می کنند. آلرژی معمولا آسم، ذات الریه  و سر ماخوردگی  را تشدید می کند .آلرژی می تواند باعث التهاب در چشم ، بینی و گلو شده ، ایجاد تنگی نفس ،  گیجی و تب بکند.

 

ترکیبات ارگانیک بخار شونده (VOC)

 ترکیبات ارگانیک بخارشونده،  مواد شیمیایی هستند که از اشیاء به صورت بخار آزاد می شوند، مثل مواد شوینده، چسب ها ، رنگ ها ، مایعات خشک شویی و مواد نگاه دارندهء چوب . (VOC)    می تواند از طریق این  محصولات در هوا منتشر شده  و در داخل محیط بسته باقی بماند بخصوص در آپارتمانها.( ی.پی. ای.) در یکی از تحقیقات خود در مورد  6 گروه متفاوت  در مناطق مختلف  آمریکا به این نتیجه رسید که میزان( وی.او.سی.) در محیط های بسته (داخل) ده برابر  بیرون (محیط های خارجی) می باشد. از علائم قرار داشتن در معرض (VOC)احساس تحریک شدگی و سوزش در چشم ، بینی  و ریه ، کهیر، سردرد، تهوع  و آسم می باشد. قرار گرفتن در معرض برخی از(VOC)مانند بنزن وکلراید وینیل می تواند باعث سرطان شود.

 

فرمالدئید

فرمالدئید از(VOC)های رایج می باشد، گازی است بدون رنگ با بوی شدید  که در چوبهای فشرده (صفحات از پیش ساخته شده، صفحات فیبری و لایه های چوبی) ، رنگ های نقاشی، روکشهای پارچه ای، وسایل آرایش، مصنوعات ، مصالح ساختمانی و مواد جدا کننده (عایق) وجود دارد. فرمالدئید می تواند از  محصولات فوق ویا از سوزاندن چوب، نفت، گاز طبیعی، اتومبیل ها وسیگار نیز در هوا منتشر شود. تحقیقات نشان میدهند که فرمالدئید در حیوانات آزمایشگاهی ایجاد سرطان می نماید و (ی.پی.ای.) معتقد است که می تواند عامل سرطان در انسانها نیز باشد.  فرمالدئید بر روی اشخاص اثرات  متفاوتی دارد می تواند ایجاد سوزش در چشم ها ، سینوس بینی ، سوزش و التهاب گلو، ریه و عامل شروع آسم باشد.  کودکان و بزرگسالان واکنش های آشکاری ( مانند کهیر زندان)  را درمقابل قرارگرفتن در معرض این گاز از خود نشان می دهند . 

 

اکسید های نیتروژن

اکثر مردم فکر می کنند که اکسید های نیتروژن به عنوان آلاینده های هوای خارج هستند و از موتور ماشین ها و یا سوخت نیروگاه ها در هوا منتشر می شوند در حالیکه آنها در محیط های داخلی نیز یا فت می شوند. نشت گاز،

پیلوت های روشن کنند ه ء گاز، گاز یا گازوئیل جهت روشن کردن شوفاژ و دیگر وسائل گرما زا ، فعالیت های جوشکاری و همچنین دود سیگار اکسیدهای نیتروژن را در هوای داخل تشکیل می دهند. از آنجایی که این گازها از جمله محرک های قوی  برای دستگاه تنفسی هستند می توانند آسم و دیگر بیماری های تنفسی را تشدید نمایند. 

 مونو اکسید کربن

مونو اکسید کربن یک گاز بی رنگ و بو می باشد که د ر اثر سوخت ناکامل  انرژی  ( سوخت فسیلی) منتشر می شود. این گاز در هوای داخل در اثر دود سیگار ، بسته بودن محیط و نزدیک بودن به گاراژ یا خیابان متراکم می شود. مونو اکسید کربن از طریق ریه وارد خون شده ، با هموگلوبین ترکیب می شود و اجازه نمی دهد که اکسیژن کافی به سلولها برسد. از علائم مونو اکسید کربن می توان آنفلوانزا، خستگی، سردرد، گیجی ، حالت تهوع ، ناراحتی روحی و تپش بالای قلب را نام برد. مسومیت بالای  مو نو اکسید کربن می تواند به مرگ فوری منتهی شود. مسمومیت آن با میزان پائین برای خانمهای حامله می تواند عوارض جبران ناپذیری به جا گذارد.

رادون

رادون گاز شناخته شده ای است که برای  انسان سرطان زاست، رادون گازرادیو اکتیو است که بدون بو ، رنگ و مزه می باشد. از زوال طبیعی اورانیوم بوجود می آید و از درون خاک حرکت میکند و وارد محیط های داخلی و ساختمانها می شود.  رادون پس از تخریب تبدیل به ذرات رادیو اکتیو شده واز طریق استنشاق  وارد ریه می شود. زمانی که این ذرات تخریب می شوند به صورت ذرات کوچکتری  در ریه پخش می شوند و می توانند به بافت ریه آسیب رسانده و در طول حیات سرطان ریه  ایجاد نمایند. بعد از سیگار کشیدن رادون دومین عامل مرگ از طریق سرطان ریه می باشد. خطر ابتلا به سرطان ریه به سه عامل بستگی دارد : مقدار رادون ، مدت زمانی که شخص در معرض آن قرار دارد و سیگاری بودن یا نبودن. خطر مرگ از سرطان ریه از طریق رادون برای سیگاری ها خیلی بیشتر  از کسانی است که سیگار نمی کشند.

سرب

قرار گرفتن در معرض گرد و غبار آلوده به سرب آسانترین راه برای مسمومیت سرب می باشد. سرب شدیدآ مسموم کننده است و قرار گرفتن در معرض آن بسیا ر خطرناک می باشد بخصوص برای بچه های کوچکتر از شش سال. بیشترین خطر  وجود سرب در منازل در رنگ ها ، غبار آلوده به سرب و خاک مسموم می باشد. دیگر مشکلات خطر سرب در منازل لوله کشی های قدیمی ، وسائل و اسباب بازی های رنگ شده، مبلمان قدیمی که قبل از سال 1978 ساخته شده باشند که  ممکن است با رنگهایی که سرب در آنها موجود است ساخته شده باشند. از دیگرمصنوعاتی  که می تواند سرب در هوا منتشر کند می توان  سرامیک ، ظروف سفالین و کریستال های سربی رانام برد که می توانند غذا و مایعات موجود در خود را نیز مسمو م کنند. سرب با تداخل  با برخی از عملکردهای بنیانی بدن ایجاد مسمومیت می کند. قرار داشتن در معرض کم سرب می تواند روی کودکان اثرات سوء بگذارد.  مقدار کم  سرب می تواند بر سیستم اعصاب و کلیه آسیب برساند و همچنین باعث پائین آمدن سطح یادگیری ، بی توجهی ، عدم تمرکز و پائین آمدن سطح هوش میگردد. میزان  بالای سرب  اثرات ویران کننده ای در کودکان دارد که از جمله ء آنها حملات ناگهانی ، بی هوشی و در برخی مواقع مرگ می باشد. 

 

 آفت زداها 

تحقیقات اخیرنشان میدهد که در 75 % منازل  آمریکا حد اقل از یک نوع  آفت زدا  استفاده می شود . محصولاتی که بیشتر مورد  استفاده قرار می گیرند حشره کش ها و مواد ضد عفونی کننده هستند. تحقیقات دیگری نشان داده است که 80 %  مردم در داخل منازل  از طریق  آفت زدا ها دچار مسمومیت  شده اند  . تعداد بالایی  آفت زدا در هوای یک خانه می تواند و جود داشته باشد که منابع آنها در خانه ها یا  خاک  و  گرد و غبارآلوده که د ر هوا حرکت می کنند و  از بیرون به داخل می آیند هستند ،یا آفت زداهای موجود در انباری منازل، کف خانه و وسائل موجود در منازل که پس از جذب آفت زدا ها طی نظافت سپس آنها را آزاد می کنند. آفت زداهایی که برای کنترل حشرات، موریانه ها ، جانوران جونده (بید) ، کپکها ، میکروب ها ( مواد ضد عفونی کننده ) بکار برده می شود. این آفت زداها معمولا به صورت اسپری، مایع ، چسب ، پودر ، کریستال و ... فروخته می شوند. در سال 1990 سازمان مرکزی کنترل مسمومیت آمریکا اعلام داشت که  79.000 کودک در اثر آفت زداهای خانگی مسموم شده اند. قرار گرفتن در معرض آفت زداهای سیکلودین عمومآ به دلیل استفادهء نادرست از آنهاست و  علائم متفاوتی را نشان می دهد  که از جمله ء آنها می توان سردرد، گیجی، درد عضلانی ، ضعف ، حس خارش و  حالت تهوع را نام بر د.( ی. پی. ای .) بر این باور است که سیکلودین ممکن است در دراز مدت به کبد و سیستم مرکزی اعصاب آسیب برساند و همچنین خطر سرطان را بالا ببرد

 

کانون هاي آلودگی های هوای داخلی

 

 کانون های بالقوه ی آلودگی هوای داخل فوق العاده متنوع است این آلودگیها ممکن است از فرآیندهای  طبیعی یا انسانی سرچشمه گرفته باشد در سالهای اخیر مردم از وجود چندین مورد از آن که در زیر تشریح شده با خبر گردیده اند.

بروز بیماری لژیونر بر اثر تنفس نوعی باکتری این بیماری اغلب از طریق سیستم های تهویه ی مطبوع منتشر می شود این سیستم ها  با کتری مولد بیماری را در صافی ها و مجراهای خود پناه داده و سپس به صورت هوا ویزهای باکتریایی به هنگام سرد یا گرم کردن ساختمان منتشر می کنند اما انتشاربیماری فقط به همین یک مسیر محدود نمی شود یک مورد از بروز همه گیر آن در یک بیمارستان و درنتیجه آلوده شدن هوا ی نآنجا آاانیسشئوبانیسابنتسیشابمتنیسعسغاص3478خ ضحصثقعهی.؟ انجا از یک محل احداث ساختمان در نزدیکی بیمارستان پیش آمد.

برخی از انواع آزبست که در عایق بتدی و ضد اتش نمودن ساختمانها منازل مدارس و ادارات به کار می رود نوع خاصی از سرطان را سبب می گردد.

از فرمالین در ساخت بعضی از فومهای عایق کاری و به جای چسب در ساخت ورقهای نئوپان و بسیاری مواد دیگر موجود در منازل و ادارات استفاده می شود این مواد می توانند گاز فرمالین را در ساختمان آزاد کنند تراکم گاز فرمالین در بعضی از خانه های متمرکز بسیار زیاد است زیرا از مواد حاوی فرمالین در ساختمان (مثلا صفحات چوبی) استفاده شده است تهویه فراوان هوای داخل ممکن است تراکم فرمالین را به شدت کاهش دهد.

دود توتون نیز ظاهرا مشکلات بهداشتی و از جمله سرطان ریه و بیماری قلبی به وجود می آورد.

گاز رادون نیز به طور طبیعی از سنگ و خاک به کار رفته در پی ساختمان نشت می کند و متداولترین علت بروز سرطان ریه است بسیاری از فرآیندهای مورد استفاده در خانه و محل کار کانون آلودگی هستند تراکم الاینده ها ی داخلی معمولا بسیار بیشتر از سطح تراکم آنها در محیط خارج است مثلا منوکسید کربن ذرات معلق دی اکسید ازت رادون و گاز کربنیک را معمولا داخل ساختمان متراکم تر از بیرون می توان یافت

 

 

چرا تراکم الاینده های داخلی عموما بیشتر از خارج است؟

 یکی از دلایل آشکار وجود آلاینده ها در خانه محل کار وسایر مناطق داخلی آن است که کانون بالقوه آلاینده در داخل بسیار است علت دیگر آن تا حدود طعنه آمیز است چراکه اقدامات موثر ما در حفاظت از انرژی در منازل و سایر ساختمانها موجب به دام افتادن آلاینده ها در داخل  می شود دو راه از بهترین راهها ی حفظ انرژی در خانه عایق بندی و کاستن از نفوذ هوای خارج است قبل از آنکه حفاظت شدید انرژی در منازل و ادارات صورت بگیرد پنجره های بیشتری باز می مانده و تهویه بهتر صورت می گرفته است.

 

 

 

کانون تراکم و موارد بروز آلاینده های داخلی

 

آلاینده

کانون

دوز یا تراکم

ازبست

ضد آتش عایق کاریوکف پوشهای ونیل و محصولات سیمانی و لنت ترمز

0.2رشته در میلی لیتر برای الیاف بزرگتر از 5میکرون

هوازيهای زیست شناختی

عوامل بیماریزای عفونی و باکتری های سیستم های گرم و سرد و تهویه و مواد حساسیت زا

موجود نیست

منو کسید کربن

خودروهای موتوری ونفت سفید و کاز سوزهای منازل و اجاقهای گازی و هیزمی و شومینه و دخانیات

10000میکروگرم در متر مکعب به مدت یک ساعت

فرمالین

فومهای عایق کاری تخته سه لا و نئوپان و ایرانیت و مواد تیغه کاریهای چوبی و و سایر وسایل مشابه ساختمانی

120میکرو گرم در متر مکعب

ذرات معلق تنفسی

دخانیات و شومینه و گرد و غبار و کانون های احتراق

55تا110میکرو گرم در متر مکعب سالیانه

نیترات

هوای خارج

موجود نیست

آلاینده

کانون

دوز یا تراکم

 

سولفات

هوای خارج

4 میکرو گرم در متر مکعب سالانه:12میکرو گرم در متر مکعب به مدت 24ساعت

ارسنیک

دخانیات  و آفت زداهاو سموم جوندگان

موجودنیست

سرب

خروجی اتومبیل

1.5میکروگرم درمترمکعب3ماهه

کادمیوم

دخانیات و قارچ کش ها

2میکروگرمدرمترمکعب24ساعت

جیوه

قارچ کش های قدیمی و احتراق سوختهای فسیلی

2میکروگرمدرمترمکعب24ساعت

دی اکسید ازت

بخاریهای نفتی و گازی و اجاق گاز و خروجی خودروها

100میکرو گرم در متر مکعب سالانه

اوزن

ماشینهای تکثیر و تمیز کننده های هوا و هوای بیرون

235میکروگرمدرمترمکعب1ساعت

افت زداها و مواد نیمه افزار

به صورت افشان و نوارهای آویز

5میکروگرم درمترمکعب در مورد کلردان

رادون

گاز خاک که وارد ساختمان می شود مواد ساختمانی و اب زیر زمینی

PCI4در لیتر

دی اکسید گوگرد

احتراق ذغال و نفت و بخاری نفتی و هوای خارج

80میکرو گرم در متر مکعب سالانه:365میکرو گرم در متر مکعب 24ساعت

مواد آلی فرار

دخانیات و آشپزی و حلالهای رنگهاو ورنی ها افشان های تمییز کننده و موکت و مبلمان و پرده و لباس

موجود نیست

 

 

یکی از کاربردهای تهویه آن است که هوای داخل را با خارج که تراکم آلودگی در آن عموما کمتر است جابه جامی کند.گرچه عایق کاری و درزبندی کامل ساخاتمانها از مصرف انرژی می کاهد اما بر کیفیت هوای داخل نیز تاثیر می گذارد و تهویه ی طبیعی را کم می کند.در نتیجه باید بیشتر به تهویه ی مصنوعی به عنوان بخشی از سیستم سرد و گرم متکی بود این وضع ایجاب می کند که برای حصول اطمینان از کار موثر این دستگاهها از آنها به درستی مراقبت به عمل اید. وقتی صافی هوا به عوامل بیماری زای مسری آلوده شده و یا با آنها پر می شود مشکلات بهداشتی جدی به بار می آید به علاوه سیستم ها معمول تهویه طوری طراحی نشده که بعضی از انواع آلودگیها ی داخلی نظیر گاز رادون را کاهش دهد.

 

 

سیستم های سرد و گرم و تهویه

 سیستم های سرد و گرم و تهویه برای تامین محیط مطلوب داخلی طراحی شده اند.طراحی این سیستم ها بر مبنای چندین متغیر از جمله فعالیت ساکنان ساختمان دما و رطوبت و همچنین کیفیت هوا صورت می گیرد .همکنشی  بین این عوامل معین می کند که آیا افراد در داخل این ساختمانها راحت هستند یا خیر .اگر طراحی سیستم  های سرد و گرم و تهویه به درستی صورت گرفته باشد برای ساکنان ساختمان رفاه حرارتی کافی فراهم می آید . به علاوه تهویه لازم با استفاده از هوای خارج را تامین می کند و  آلودگیهای داخلی را از طریق پره ها ی خروجی و صافی ها رفع می نماید.

رفاه حال افراداز نظر دما و رطوبت بستگی به سن فیزیولوژی و سطح فعالیتها آنها بستگی دارد .اما قسمتهای مخبلف ساختمان نیز ممکن است بسته به موقعییش نسبت به کانون های حرارت سطوح سرد و پنجره های بزرگ دارای دما و کیفیت هوای متفاوتی باشد.رطوبت باید به دقت بررسی شود.رطوبت بالا ممکن است از نظر فراهم کردن شرایط رشد قارچها و کپکها نامناسب باشد و رطوبت بسیار کم نیز موجب ناراحتی بعضی از ساکنان می شود.

صرف نظر از نوع سیستم های سرد و گرم و تهویه که در منازل یا ساختمانهای دیگر نصب شده کارایی این واحدها بستگی به طراحی آن از حیث نوع ساختمان تاسیسات و روشهای مراقبت از آن دارد.هر گاه هر یک از این عوامل منجر به تراکم آلاینده ها در داخل شود الودگی هوا پیش خواهدآمد

 

 

مسیرها فرایندها و نیروهای محرکه

سرچشمه بسیاری از آلاینده ها در درون ساختمان است و چنانچه تهویه ی  درست با هوای بیرون موجود نباشدتراکم آن بالا می رود.سایر آلاینده ها از خارج ساختمان و یا از طریق درز و شکاعهای پی و یا از راه سیستم تهویه وارد می شوند.نیروهای محرکه ی مهار کننده و یا تغییر دهنده ی هوای داخل یا از جمله ی فرایندهای مختلف طبیعی است و یا از فعالیتها ی انسانی سرچشمه می گیرد.فرایندهای طبیعی و انسانی هر دو فشار افتراقی به وجود می آورند که هوا و الاینده ها را از نقطه ای به نقطه ی دیگر جابه جا می کند.به عنوان یک مثال بسیار ساده باید گفت که هوای گرم بالا می رودبنابراین دمای هوای سقف اتاق یک تا دو درجه بیشتر از قسمتهای پایین تر است باز و بسته کردن درها نیز فشار افتراقی به وجود می آوردو هوا را در درون ساختمان جابه جا می کند.فرایندهای طبیعی نظیر باد نیز بر حرکت هوا در ساختمان اثردارد به خصوص اگر ساختمان درز و شکاف داشته باشد .هرگاه بین دمای بیرون و درون ساختمان تفاوت باشد تاثیر دود کشی به وجود می آید.مثلا اگر هوای درون گرمتر از بیرون باشد با صعود هوای گرم جای آن را هوای سرد بیرون از طریق در وپنجره و شکافهای ساختمان می گیرد.تاسیساتی نظیر راه پله و چاهک آسانسور برای هوا گذرگاه به وجود می آورد و هوا از طبقه ای به طبقه ی دیگر به حرکت درمی آید.مناطق رو به باد فشار هوای بالا و مناطق پشت به باد وپناه باد فشار پایین دارند. در نتیجه از ناحیه ی باد خیز ساختمان هوا به درون می آید.از آنجا که هوا یک محیط سیا ل است بنابر این همکنشی نیروهای محرکه ی آن با ساختمان پیچیده بوده و توزیع الاینده ها در ساختمان زیاد است.یک نتیجه ی این وضع آنکه ساکنان یک ساختمان حتی اگر با فاصله ی زیاد از یکدیگر و از کانون های بالقوه ی آلودگی قرار داشته باشند باز هم ممکن است از کیفیت هوا شکایت داشته باشند.

 

 

ساکنان ساختمان

 ساکنان ساختمان کسانی هستند که در آن زندگی می کنند یا کار می کنند طبیعتا تمام آنها درمقابل آلاینده ها واکنش نداشته و یا واکنش انها یکسان نیست.این تفاوت ها راچندین اصل توجیه می کند:

·        برخی از گروهها ی مردم ممکن است نسبت به مشکلات آلودگی هوا ی داخل حساسیت بیشتری داشته باشند.

·        عوارض مربوط به ناراحتیهای زندگی یا کار در یک ساختمان در افراد مختلف متفاوت است.

·        در بعضی موارد عوارض گزارش شده نتیجه عوامل دیگر ی به غیر از آلودگی است.

 

 

افراد بسیار حساس

 حساسیت افراد به آلاینده های هوا متغیر است. یکی ممکن است به طور نامناسب تحت تاثیر یک آلاینده ی خاص قرار گرفته باشد حلا آنکه همان آلاینده بر دیگری درمنطقه ی مجاور اثری نداشته باشد.مثلا بعضی ازمردم نسبت به کالاهای معمولی نظیر عطر و مواد ضد بو بسیار حساس انداما این مشکل ممکن است به تراکم آلاینده ها مربوط باشد تا حساسیت نسبت به آن به این معنی که فردی کع تحت تاثیر یک آلاینده ی خاص قرار گر فته ممکن است در معرض تماس بیشتر با آن نیز قرار داشته باشد.واکنش یک فرد که از آلاینده ی خاصی ناراحت شده ممکن است با واکنش قرددیگری که تحت تاثیر قرار گرفته است تفاوت کند و این خود ارزیابی مشکلات الودگی داخلی را پیچیده تر می کند.درعین حال اثر هوای بد داخلی ممکن است برای بیماران مزمن تنفسی نظییر مبتلایان به برونشیت آسم و حساسیت شدیدتر و نامطلوب تر از دیگران باشد دسته ی دیگری از افراد که شدیدا تحت تاثیر قرار می گیردند آنهای هستندکه سیستم ایمنی بدن آنها به علت تیمارهای پزشکی نظیر شیمی درمانی و پرتو درمانی سرگرفته شده است.

 

عوارض آلودگی هوای داخلی

 بر اثر تماس با هوای آلوده ی داخلی متعدد بسیاری بروز می کند . برخی از آلاینده ها موجب تحریک چشم پوست بینی و حلق می شود.مثلا قرصهای کلر که در ضد عفونی آب استخرهای شنا و وان حمام بخ کار می رود.چناچه به صورت استخرهای شنا و وان حما م به کار می رودچنانچه به صورت گرد کلر تنفس شود بسیار تحرک کننده است به گونه ای که موجب تنگی نفس و سرفه می گردد.الاینده های دیگر موجب تهوع و سر گیجه می شوند.تماس با تراکمها ی کم گاز منوکسید کربن تنگی نفس به وجود می آورد.این کار در تراکمها ی بالاتر مسمومیت شدید و مرگ به همراه دارد:تماس با 23000میکروگرم در متر مکعب گاز منوکسید به مدت یک ساعت برای زندگی خطرناک است .از جمله بافتهای حساس به منوکسید کربن بافتهای مغز قلب و ماهیچه ها را می توان نام برد.

عوارض مذکور ممکن است پس از تماس به سرعت ظاهر شود.سایر الاینده ها از جمله رادون ازبست و مواد شیمیایی نظیر بنزن موجب آثار مزمن درازمدت همچون بیماریهای قلبی و سرطان می شوند.از آنجا که بین تماس با الاینده و بروز بیماری اختلاف زمان طولانی وجود دارد برقراری رابطه ی علی بین مساله ی زیست محیطی مربوط به هوای داخل و بیماری کار دشواری است.

 

عارضه ساختمان معیوب

عارضه ی ساختمان معیوب به شرایط محیطی خاص وبه ظاهر ناسالمی در درون ساختمان مربوط است.این وضعیت به گونه ای است که افراد ساکن ساختمان از آثار سوء بهداشتی شکوه می کنند که ظاهرا به طول مدت اقامت در ساختمان ارتباط دارد طیف این عوارض ممکن است از احساس بوهای عجیب تا سردردو سر گیجه و تهوع و امثال آن متغیر باشد.یک ناراحتی گزارش شده ی دیگر آن که برخی افراد ساکن ساختمان به دفعات بسیار مریض می شوند یا گروهی از آنها ممکن است به بیماریهای نظیرسرطان مبتلا شوند.بیماریهادریک کران این طیف مستقیما با محیط ساختمان مرتبط اند.مثلا شیوع بیماری لژیونر در بیمارستانها و مراکز تجمع انسانی گزارش شده است .اما در بسیاری از موارد نمی توان علت آنچه موجب یک عارضه ساختمان معیوب شده را معین نمود.گاه این مشکل به همان اندازه که به تماس با مواد سمی در ساختمان مربوط است امکان دارد به مدیریت ضعیف و روحیه ی پایین افرادنیز مرتبط باشد.وقتی ساکنان یک ساختمان آثاربهداشتی سوءرا گزارش می کنند و بررسی مساله آغاز می گردددراغلب موارد ممکن است علت را نتوان ردیابی نمود.احتمال دارد برخی ازمواردزیر پیش آمده باشد:

·        شکوه افراد ممکن است نتیجه ی تاثیر مشترک چندین الاینده در ساختمان باشد.

·        ممکن است تاثیرات زیست محیطی نامناسب دیگر بجز کیفیت هوا مطرح باشد.مثلا علت چه بسا سرو صدا کم یا زیادی رطوبت نور ضعیف یا گرمای بیش از حد باشد.

·        ممکن است تنشهای شغلی مثل رابطه ی نامناسب مدیریت و کارکنان یا شلوغی بیش از حد به بروز عوارض گزارش شده انجامیده باشد.

·        عوامل ناشناخته ی دیگر ممکن است این وضعیت را سبب شود.مثلا یک آلاینده یا سم موجود باشد اما تشخیص داده نشود .البته عارضه ساختمان معیوب ممکن است در نتیجه تاثیر مشترک جنبه های مختلف عوامل پیش گفته نیز بروز کند.یک جنبه مشترک در عارضة ساختمان معیوب آنکه اغلب هیچ بیماری یا علت خاصی را نمی توان  مشخص نمود.

 

گاز رادون به چه ترتیب وارد خانه ها می شود؟

داستان رادون در سال 1984 در بوتاون پیسیلوانیا آغاز شد در اینجا استانلی واترز که با سمت مشاور فنی در نیروگاه متوجه شد که وسیله ی هشدار دهند ه اش اعلام هشدار می کند. به هنگام شروع هشدار هنوز راکتور نیروگاه به کار نیفتاده بودبررسی مفصل لباسهای   واترز نشان داد که آلودگی نه از محل کار بلکه از محل زندگی او سرچشمه گرفته است. پژوهشگران از درک این موضوع که سطح پرتو افشانی منزل او حدود 3200pciدر لیتر (800برابر سطح اقدام سازمان حفاظت محیط زیست)بود شگفت زده شدند تا آن زمان دانشمندان عقیده نداشتند که رادون به طور طبیعی هم ممکن است در چنان تراکم هایی باشد که برای انسان خطر بیافریند.خانه ی واترز از نظر تراکم پرتو تا دهه ی 1980کاملا بی نظیر بود.در اینزمان منزلی در وپسپرینگ هیلز در نیو جرسی پیدا شد که سطح تابشهای آن 3500pciدر لیتر بود.

مشکل بتوان تخمین زدکه تراکم گاز رادون در چه تعداد از خانه های امریکایی زیاد است.از هر 12خان ای که قبلا آزمایش شده تراکم داخلی گاز در یکی بیش از 4pciدر لیتر بوده است.اگر همین نتایج شاخصی از میزان آن در سراسر کشور باشد باید گفت که تقریبا 7میلیون خانه سطح بالایی از گاز رادون دارند و میلیونها خان ی دیگر نیز باید از این نظر مورد بررسی قرار بگیرد.یک مشکل این شیوه در آن است که چون اغلب آزمایشها در مناطقی صورت می گیرد که گاز در آن تشخیص داده شده یا مظنون به داشتن گاز است.بنابر این نتایج و آمارها برای کل منازل کشور یکسویه تعمیم داده می شود.سازمان حفاظت محیط زیست توصیه می کند که تمام خانه ها و مدارس مورد آزمایش قرار بگیرد.

ورود گاز رادون به خا نه ها از سه راه مختلف میسر است:

1- گاز از سنگ ها و خاک کف به زیر زمین و از آنجا به طبقات پایین ساختمان مهاجرت می کند.

2-گاز حل شده در آب زیر زمینی از چاه به بالا کشیده شده و سپس وارد خا نه ها می شود.

3- مصالح ساختمانی آلوده نظیر آجر آلوده در ساختمان منازل به کار گرفته می شود.

 

چگونه می توان رادون منازل وسایر ساختما نها را کاهش داد؟

خبر خوب در مورد خطرهای گاز رادون آنکه پس از تشخیص گاز اغلب به راحتی می توان آن را مهار نمود.یعنی اینکه این خطری نیست که ما مجبور به زندگی و سر کردن با آن باشیم .برای روشن شدن موضوع باید دانست که مردمی که در دشتهای سیلابی زندگی می کنند باید با سیلابهای مهار ناپذیر سر کنند ومردمی که در مناطق زلزله خیز زندگی می کنند نیز ناگزیر از پذیرش این وضع اند و راهی برای کاستن از این خطر نمی بینند.از سوی دیگر برای کاستن از تراکم گاز رادون راههای کاملا شناخته  شده ای وجود داردساده ترین روش یافتن محلهای ورود گاز و بستن آنهاست .اما این عمل در اغلب مواردکافی نیست .پس تهویه اضافی منزل و استفاده از هوا کش نیز ممکن است ضرورت داشته باشد درمان اصلی مشکل گاز رادون افزایش مقدار تهویه است. اگر این روشها کارساز نباشد برقراری و نصب یک سیستم تهویه راه چاره است.

 

 

مهار آلودگی هوای داخل

شاید با خود فکر کنید که اگر سیستم های گرما و تهویه به خوبی نگهداری شده و کار کند کیفیت هوای داخل اطمینان بخش خواهد بود. اما متاسفانه این سیستم ها چنان طراحی نشده که تمام جنبه های کیفیت هوا را تامین نماید. یکی ا ز راهبردها برای کاستن از آلودگی هوای داخل و از جمله رادون تهویه است.سایر طرحهایی که در جدول 3-23آمده شامل رفع کانون آلودگی تغییر کانون و پاک کردن هوا می شود.فهرست این طرحها کامل نیست و شاید بهترین روش نیز مخلوطی از آنها باشد.

یکی از روشهای اصلی مهار آلودگی داخل رقیق کردن هوای آن از طریق هوای تازه ی  بیرون است که از سیستم تهویه ی مطبوع وارد شود.هوای خارج به درون آورده می شود و با هوای سیستم برگشت داخل مخلوط می گرددسپس صاف شده سرد یا گرم می شود و آنگاه ساختمان را تامین می نماید.یک روش که در گرمای ساختمان بهتر صرفه جویی میکند استفاده از سیستم تبادل گرمای ضد جریان است به این معنی که هوای تازه و تمیز ورودی در یک مبادله گرمای هوا ی کثیف و گرم خروجی را می گیردودر دمای بالاتری وارد ساختمان شده و تلفات حرارتی به حداقل می رسد.به علاوه انواع مختلف وسایل هواساز برای ساختمانهای مسکونی و غیر مسکونی فراهم شده است.برای نظارت بر آلودگی احتمالی نظیر ذرات معلق گازها و بخارها یک سیستم چند مرحله ای مرکب از صافی های مکانیکی هواسازها ی الکترونیکی ووسایل رفع گاز و بخار مورد استفاده قرار می گیرد .این سیستم ها را می توان به تنهایی یا به جای بخشی از سیستم سرد و گرم و تهویه یه کار گرفت.

 

آموزش مردم نیز در درک اقدامات بهتربرای کاستن از مساله آلودگی نقش با اهمیتی باز ی می کند آموزش ممکن است به مردم آگاهی لازم برای یک تصمیم گیری عاقلانه را بدهد.آموزش در یک سطح چه بسا نتیجه اش آن باشد که فرد از سیستم های تاسیساتی که تهویه ندارند.یا تهویه مناسب ندارند استفاده نکند.همه ساله بسیاری از مردم بر اثر مسمومیت ناشی از گاز منوکسید کربن درمنازل و چادرها و اردوگاهها و به علت تهویه ی ضعیف می میرند.مردم آموزش دیده در سطح دیگری نسبت به حقوق قانونی خود درمورد مشکلات و معلولیتهای ناشی از ایمنی محصولات ضروری در تصمیم گیریهای مربوط به تماس با مواد شیمیایی نظیر رنگها و حلالها و راهبردهای پرهیز از شرایط بالقوه خطرناک در خانه و محل کار را فراهم آورد.

 

 

راهبردهای مهار آلودگی هوای داخل

تهویه

سیمتم تهویه ی عمومی

رفع کانون آلودگی

جایگزینی موا د یا محصولات

محدودیت استفاده از کانون مربوط (مثلابرقراری مناطق خاص استعمال دخانیات)

محدودیت فروش اقلام به خصوص و فعالیتهایی که موجب آلودگی هوای داخل می شود

تغییر کانون

تغییر در طراحی احتراق (مثلابالا بردن کارایی اجاقهای گاز تا حد ممکن

جایگزینی مواد (استفاده از موادی که موجب آلودگی هوا نمی شود)

کاستن ازمیزان انتشار از طریق ایجاد موانع (مثلا مصرف روکشهایی بر روی رنگهای حاوی سرب یا آزبست)

هوا سازی (گرفتن آلاینده از هوا)

صاف کردن ذرات معلق

جدا کردن گاز و بخار

جذب یا جدا کردن غیر فعال

آموزش

اطلاعات مصرف کننده در مورد مواد  و محصولات

اطلاعات عمومی در مورد بهداشت و بهره وری و آثار عوامل آزاردهنده

اعاده ی حقوق قانونی مردم در مورد مسئولیتهای تولید کنندگان و غیره در مورد مسائل مربوط به کیفیت هوای داخلی

 

 

نشر در محیط ها ی بسته :

 راه دیگر کاهش نشر آلاینده های هوا در درون ساختمان است منبع اصلی نشر آلاینده ها در درون ساختمان ها سیگار کشیدن و احتراق استفاده از حلال ها و مواد شیمیایی خانگی ونشر از خود مواد سازنده ساختمان است.احتراق در کوره ها و آبگرمکن  ها معمولا سهم زیادی درنشر آلاینده در درون نداردچون محصولات احتراق این ها به وسیله دود کش به بیرون فرستاده می شود اما محصولات اجاق آشپز خانه بخاری های نفتی بعضی گرم کننده های فضا شمع و غیره بخارج نرفته و منبع اصلی آلودگی هوا در درون منازل به حساب می آید. درمورد منابع نشر آلودگی هوای در درون خلاصه های خوبی منتشر شده است . درحال حاضر کمیته مصرف کنندگان برای کنترل محصولاتی که بیشترین آلاینده های هوار ا دردرون منتشر می کنند و کاهش نشر آنها تلاشهایی  انجام داده است ودرنتیجه سومین دفتر فدرال در حیطه آلودگی هوا نیز به وجود آمده است.

آلودگی هوا درمحیط های بسته نه تنها شامل آلاینده های اصلی محیط های باز می شود بلکه شامل باکتری و کپک و غیره نیز می باشدکه م توانند در آب و هوای مرطوب روی فیلترها و سیستم ها ی خنک سازی هوا رشد کرده و همچنین مواد شیمیایی مختلف که در بیرون وجود آنها مسئله ای ایجاد نمی کند.همانطور که برای کاهش مصرف انرژی به سمت ساختمان ها ی بسته تر با جریان هوای تازه کمتر می رویم سندرم بیماریهای ساختمان نیز ظهور می کند.کارگرانی که در این ساختمان ها کار می کنند بیماری های مختلفی را گزارش می کنند که ظاهرا توسط ساختمان ایجاد شده است.

 

در مورد ساختمانهایی که تهویه فعال ندارند تبادل هوا با محیط بوسیله نفوذ به درون صورت می گیرد که مد اصلی تبادل هوا در بسیاری از خانه ها ، خانه های متحرک و غیره است.وقتی دمای بیرون به دمای مطلوب ما نزدیک است پنجره ها را باز کرده و سرعت نفوذ هوا به درون خیلی بالا می رود. وقتی هوای بیرون سردتر یا گرمتر از هوای مطلوب ماست پنجره ها را می بندیم تا از  نفوذ هوا به درون جلو گیری کنیم .دریک ساختمان تیپ بدون تهویه فعال وبا پنجره های بسته ،مقدار نفوذ بدرون را می توان از روی جدول زیر برآورد کرد.

 

 

تخمین مقادیر نفوذ هوابدرون محل های مسکونی  تیپ در حالیکه پنجره هابسته باشدبر اساس تعویض هوا در ساعت وبر اساس متونASHRAE

نوع اتاق                                                                        تعویض هوا در ساعت

بدون پنجره یا در بخارج خانه                                                          0.5  

پنجره یا در بخارج دریک طرف                                                      1

پنجره با دربخارج دردو طرف                                                         1.5

پنجره با در بخارج درسه طرف                                                        2

سرسرای ورودی                                                                         2             

 

 

چه موقع ضعف كيفيت هواي داخل مشكل ساز خواهد بود ؟

در اواسط دهه 1970 افزايش شكايات ï(( IAQ  دو دليل داشت.

 علت اصلي :  تاثير بحران انرژي بود . جهت كاهش هزينه هاي گرمايش و سرمايش ، ساختمانها با پوشش و پنجره ها مهروموم شده و بدون منفذ شد . بعلاوه ورود مقادير زيادي از هواي محيطهاي خارج به داخل ساختمان كاهش يافت .

 علت دوم : توليدات حاوي مواد شيميايي ، ملزومات اداري ، تجهيزات و حشره كش ها ، عامل افزايش مواجهه ساكنين در محيطهاي بسته بود .

مشكلات IAQ   به عنوان بيماري سندروم ساختمان (SBS)ï ï  و يا بيماري مرتبط با ساختمان (BRI) ïïï شناخته مي شود .

 

 

ï Indoor Air Quality

ïï Sick Building Syndrome

ïïï Building Related Illnesses

بيماري سندروم ساختمان

SBS  در محيطهاي كاري بدين صورت شناخته مي شود كه تعداد كثيري از ساكنين دچار مشكلات در سلامتي و آسايش شوند كه مرتبط با كار درمحيط بسته باشد . بعلاوه علائم گزارش شده مناسب هيچ بيماري نباشد و مشكل بتوان آنرا به منبع خاصي اختصاص داد و رفع اين علائم اغلب بعد از ترك ساختمان اتفاق بيافتد  .

افراد مبتلا به SBS  ممكن است دچار سردرد ، تحريكات چشم ، بيني و گلو ، خشكي پوست و خارش ، خستگي ، سرگيجه ، تهوع و از دست دادن آب بدن شوند .

 

علائم سندروم ساختمان چيست ؟

ويروسها ، باكتريهايا جمع شدن كپكها در شرايط مكاني از قبيل گرما ، تهويه ، سيستم هاي تهويه مطبوع   (HVAC)ï  ، تايلهاي سقفي كه در اثر رطوبت پوسيده شده و فرشها ، گرماسازهاي آبي ، فيلتر هاي مرطوب كننده ، منجر به توليد آلودگيهاي ميكروبي مي شوند .  مواجهه شيميايي عموماً‌ مي تواند از منابع خاص در محيطهاي مسكوني بوجود آيد از قبيل فرمالدئيد منتشر شده از فرشهاي تازه پهن شده .

 

بيماري مرتبط با ساختمان

BRI  در محیطهای كاري بدين صورت شناخته مي شود كه تعداد نسبتاً‌ كمي از ساكنين دچار مشكل در سلامتي شوند . علائم وابسته به BRI  عموماً ‌با علائم وابسته به SBS  متفاوتند و اغلب شكايات از علائم جسمي است كه توسط پزشك و يا آزمايش تشخيص داده مي شود . رفع بيماري ممكن است اغلب با ترك ساختمان اتفاق نيافتد . BRI  بيشتر توسط آلودگي هاي ميكروبي و يا مواجهه شيميايي ايجاد مي شود و ممكن است منجربه آلرژي و يا واكنشهاي  عفوني شود .

 

 

 ï Heating ,Ventilation , and Air Conditioning

علائم بيماري مرتبط با ساختمان چيست ؟

علائم ساكنين مبتلابه BRI  ممكن است شامل تحريكات چشم ، بيني ، گلو و راههاي هوايي بالايي ، تحريكات پوست و جوشها ، سرماخوردگي ، تب ، سرفه ، گرفتگي قفسه سينه و درد ، احساس خفگي ، عطسه ، آبريزش بيني ، درد عضلات و التهاب ريه باشد .

مثالهايي از BRI  شامل آسم ، حساسيت بالا به مواد شيميايي ، حساس شده ريه وبيماريهاي گروهي باشد

 

مشكلات IAQ  كه توليد SBS,BRI مي كنند مي تواند ناشي از :

  • فقدان هواي تازه
  • ضعف نگهداري يا كارايي سيستم هاي تهويه
  •  فروپاشي هواي گردشي فضاي مسكوني
  • ضعف دماي تنظيم شده و سطوح رطوبت نسبي
  •  منابع آلودگي داخل و خارج

 

بررسي هاي انجام شده قابل قبول IAQ  :

مجمع مهندسين سرماساز ،گرماساز و تهويه مطبوع آمريكا (ASHRAE) ï  مشخصات قابل پذيرش IAQ  را چنين توصيف كرده است :

هوا ، در جاهايي كه آلودگي ناشناخته در غلظت هاي مضر وجود دارد  آنقدر كه با ذكر اسناد معتبر و مقادير واقعي 80 % يا بيشتر از افراد در معرض دچار نارضايتي صريح نشوند ، بايد تعيين مقدارشود .

اگر كيفيت هواغير قابل پذيرش بود چه كارهايي بايد انجام داد ؟

 

 

 

ï American Society Of Heating , Refrigerating And Air-Conditioning Engineers,inc

واژه  SBS:sick building syndrom

 بـرای شـرح وضـعیت ساکـنین ساخـتمان اسـتفـاده مـی شـود.کـه دچـار بیماریـهای حـاد و مـزمن مـی شوند و دلایـل چنـدان خـاصی بـرای آنها شناسایی نشده است.

به منظور فهميدن و حل مشكلات IAQ  و رفع نگراني ها ، آئين نامه هاي بررسي شده توسط استاندارد بايد پيروي شود .

بررسي مشكلات IAQ به هر حال به خاطر نگراني هاي ساكنين از مسئله و عدم شناخت منابع قطعي آلودگي و نيز پيچيدگي هاي ساختتمانها و سيستم تهويه آنها مي تواند خيلي دشوارشود .

برنامه اداره سلامت نيوجرسي و سرويس ارشد ايمني و بهداشت حرفه اي دولتي  كارمندان (PEOSH ) ï  توصيه كرده كه فرايند بررسي عمومي ذيل را دنبال كنيد : (صفحه بعد)

 

 

ï Public Employees Occupational Safety and Health

 

  •  فراهم نمودن مصاحبه اي با ساكنين  جهت بدست آوردن اطلاعات ( كه شروع علائم چگونه بوده است ، چه تعداد از ساكنين تحت تاثير قرار گرفته اند ، چه موقع تحت تاثير قرار گرفته اند ، كجا كار مي كنند ، چه كاري انجام مي دهند و...) اين اطلاعات به شناسايي مشكلات IAQ  كمك مي كند .
  • بازنگري كارايي ساختمان و فرايند حفاظت و نگهداري جهت تشخيص اينكه چه موقع و چه نوع از مواد شيميايي  درطول نظافت و پاكسازي كف و نقاشي و سريشكاري ، اسپري كردن حشره كش ، كارهاي سقفي و تعمير و نوسازي ساختماني و... استفاده مي شود .همچنين آلاينده هايي كه ممكن است وسايل نقليه يا اسباب آلات ، پارچه و يا وسايل اداري كه اخيراً نصب شده  توليد كنند را درزمان اندازه گيري تعيين كنيد .

 

  • كنترل جهت تخمين منابع احتمالي كه ممكن است در مشكلات IAQ  شركت داشته باشند .
  • كنترل سيستم HVAC  تهويه طبيعي پنجره ها ، فيلترهاي غير مرطوب و غيره به منظور تعيين مقدار هنگامي كه سيستم ها بطور صحيح كار مي كنند و شرايط ايده آل است .
  • كنترل بلوپرينت كار لوله ها و سيستم تهويه جهت تعيين اينكه سيستم تهويه مناسب طراحي شده است يا خير
  • تنظيم نمونه برداري هوا اگر لازم باشد جهت تعيين مقدار آلودگيهاي خاص موجود يا اگر هواي تازه در حال جايگزيني باشد .

 

اطمينان از جايگزيني هواي تازه راهي براي پيشگيري از مشكلات IAQ :

اين روش ساده ترين راهكار جهت سلامتي و نيز پيشگيري از مشكلات IAQ  و شكايات ناشي از آن است .

جهت اطمينان از اينكه هواي تازه به همه فضاهاي مسكوني واردمي شود توصيه هاي ذيل را دنبال كنيد :

          يك برنامه حفاظتي پيشگيرانه مطابق با توصيه هاي سازنده يا با برنامه هاي پذيرفته شده استاندارد جهت اطمينان از اينكه سيستم تهويه بطور مناسب كنترل ، نگهداري و مستند شده است را تهيه نماييد .

‚           يك برنامه حفاظتي پيشگيرانه بايد شامل بازرسي ، نگهداري از تجهيزات تهويه و يا مطمئناً

-        دمپرهاي تهيه هواي خارج باز بوده و غير مسدود باقي مي ماند

-         تسمه هاي فن بطور صحيح و درشرايط ايده آل كار مي كند و در صورت لزوم تعويض مي شود

-         قطعات تجهيزات روان كار مي كنند

-         موتورها عملكرد مناسب داشته و درشرايط كاري ايده الي هستند .

-        افشانه ها باز بوده و جهت توليد هواي مناسب مسدود نشود

-         سيستم ها بطور صحيح بالانس شده باشند

-         فيلتر ها بطور صحيح نصب شده باشند و در مدت هاي خاصي جايگزين شود

-        تجهيزاتي كه معيوب شده و كارائي ندارند جايگزين شده و يا بطور صحيح تعمير شود .

-        لگنچه هاي تغليظ كننده بطور مناسب زهكشي شوند و در شرايط ايده آل بسرببرند .

ƒ           جهت انجام موارد قابل پذيرش IAQ  ، هواي خارج بايد بطور مناسب در همه فضاهاي مسكوني با حداقل سرعت 20 فوت مكعب بر دقيقه (CFM)  براي هر شخص توزيع شود و يا اينكه غلظت تمامي آلودگيهاي مشخص شده مورد بررسي بايد به يكسري سطوح مورد قبول تعريف شده استاندارد ASHRAE  محدود شود .

„            جهت تعيين مقدار هنگامي كه  سيستم تهويه هواي تازه و موثري را فراهم مي كند ، سطوح CO2  بايد اندازه گيري شود . در مجموعه استاندارد ASHRAE  1000 PPM  از CO2 به عنوان ماكزيمم سطح توصيه شده براي IAQ  مورد پذيرش قرار گرفته است .

CO2 محصول فرعي بازدم افراد به عنوان شاخصي كمبود هواي تازه خارج تعيين شده و غلظت در اين سطح مضر                 نمي باشد .

…            در صورت امكان جهت فراهم نمودن اطلاعات روي حجم هواي فرستاده شده بوسيله سوپلاي هاو بازگشت توسط فن بايد گازهايي تهيه شود .و مسوولين حفاظت مربوطه جهت قرائت اين گازها و واكنش مناسب آموزش ببينند .

†            جهت همه فضاي موردنياز ساكنين بايد هواي كافي از بيرون فراهم شود . تامين ناكافي مي تواند ايجاد فشارمنفي نموده  و هواي آلوده و كثيف بطور فيلتر نشده وارد مي شود واين امر بامشاهده مستقيم حركت هوا درپنجره ها و درها تشخيص داده مي شود . به منظور پيشگيري از اين مشكل ، تامين هوا و سيستم خروجي بايد كاملا باهم بالانس گردد.

‡            اگر نماي ساختمان تغيير كرد ( برپاكردن پارتيشن و يا ديوارهاي جديد ) اطمينان حاصل كنيد كه جريان هوا و توزيع آن مناسب باشد .

q            فيلترهاي سيستم تهويه بايد سرعت متوسط موثر ( 60 % يا بيشتر ) داشته باشد و با تست اسپات گردو غبارات اتمسفر ASHRAE  اندازه گيري شود . در مورد تعيين مقدار يك نوع سطحي هنگامي كه فيلترها كارايي موثر را دارند كنترل بايد توسط سازنده صورت گيرد . قبل از عبور هوا از ميان فيلترهاي موثر بعدي ، پيش فيلتر( از نوع رولي EQ  ) استفاده شود .

‰            از ازدحام بيش از حد افراد در يك مكان خودداري كرده و مطمئن شويد كه ميزان هواي مناسب بيروني فراهم شده بر اساس تعداد ساكنين است .

Š            منابع بالقوه و شناخته شده هر دو نوع آلودگي شيميايي و ميكروبي را برطرف كنيد .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 كنترل آلودگي هاي شيميايي :

¬                     مواد شيميايي خطرناك بايد توسط مواد شيميايي كم خطر و يا بي خطر، حذف و يا در صورت امكان جايگزين گردند .

¬                    ذخيره سازي مناسب چهت كاهش خطرات مواجهه براي تمامي مواد شيميايي صورت گيرد.

¬                    از تهويه موضعي چهت تسخير نمودن و از بين بردن آلودگيهاي توليد شده توسط فرايندهاي ويژه اي كه اختصاصي باشد استفاده نموده و اطمينان حاصل نماييد كه تهويه موضعي آلودگي هوا را به سمت خارج منتشر مي كند . از  سازندگان تجهيزات اداري براي راهنمايي تهويه مناسب براي آن وسيله راهنمايي بگيريد .

¬                    جهت اطمينان كنترل كنيد كه HVAC    هواي تازه ورودي و يا ديگر منافذ ساختمان و يا جاهاي باز در مجاورت با منابع بالقوه آلودگي قرار داده نشده باشد ( مكانهايي نظير خروجي دود موتور، پاپائين اگزوز ، تاسيسات خنك كننده ) و اگر لازم شد دودكش ها را بالا برده و يا جاي وروديها و خروجي هارا عوض كنيد .

¬                    مكانهاي در حال نوسازي ( از قبيل رنگ كاري ، نصب فرش و ... ) ومكانهاي غير ساختماني اشغال شده ،را ‌با استفاده از بريرهاي فيزيكي و محصور نمودن سيستمهاي تهويه اي درگير ايزوله نماييد .در صورت امكان اين نوع كار را در عصر و يا آخر هفته انجام داده و مقادير زيادي هواي تازه براي اين كار منظور نماييد اينكار به پراكندگي سطوح آلودگي كمك مي نمايد .

¬                    از حشره كشهاي مجاز استفاده نموده و توصيه هاي سازنده را جهت تهيه سيستم مناسب كنترل تهويه بكار بنديد .

¬                    حذف و يا كاهش دود سيگار! محدود نمودن آلودگي دود سيگار با طراحي مكانهاي مخصوص سيگار كشيدن را بررسي نماييد و هواي مكان مخصوص سيگار كشيدن نيز نبايد با ديگر قسمتهاي ساختمان مخلوط شود .

 

كنترل آلودگيهاي ميكروبي :

¬                    شناسايي سريع و تعمير دائم فضاهايي كه دچار آبگرفتگي و فرورفتگي شده است .

¬                    حفظ رطوبت به پائينتر از 60 % در همه فضاها و نيز پائين نگه نگه داشتن سرعت هواي حاوي پلنيوم

¬                    جهت حفظ شرايط مناسب در تابستان ، سم پيچي هاي تجهيزات خنك كننده بايد تخليه رطوبت گردد.

¬                    كنترل پوسيدگيهاي ناشي از آب توسط قرار دادن لگنچه هاي زهكشي زير كويل هاي خنك كننده

¬                    به دليل تجمع گردو غبار يا زباله و يا مسايل ناشي از رطوبت ناشي از بخشهاي تبادل گرمايي ( كارهايي كه توليد گرد و غبار كرده و يا پلنيوم ) جريان هواي كمي ايجاد مي شود كه لازم است هوا قبل از ورود فضاي مسكوني از فيلتر عبوركند .

¬                    اجزاء تبادل گرما و لگنچه هاي زهكشي بايد قابل دسترسي باشد آنچنان كه نگهداري آن توسط اشخاص به راحتي صورت گرفته و بنوانند آن را تميز كنند .مدخل ورودي براي پنلها و درها هرجا كه نياز باشد بايد نصب شود

¬                    رطوبت باعث رشد سريع ميكروبها مي شود و بنابراين نياز است كه سطوح را نفوذ ناپذير نماييد .( سطوح لگنچه هاي زهكشي و كويلهاي خنك كننده ) و بايد كاملاً‌ تميز و ضدعفوني شود .توجه داشته باشيد  كه تمييز كننده هاي شيميايي قبل از اينكه سيستم تهويه شروع بكار كند بايد كاملاً‌  پاك شود .

¬                    اجزاء نفوذپذير ساختماني با رشد ميكروبها آلوده مي شود از قبيل فرشها و تايلهاي سقفي و ... و بايد جهت حذف موثر آلودگي جايگزين و يا ضدعفوني گردند .توجه كنيد كه (ACGIH ) ï   سازمان دولتي بهداشت حرفه اي آمريكا توصيه كرده كه تجهيزات ساختماني نفوذپذير در مقابل آلودگي بايد كاملاً‌  از سيستم كنار گذاشته شود .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ï American Conference Of Governmental Industrial Hygienists .

منابع:

 

1- مهندسي محيط زيست ، جلد دوم، تاليف چبانوگلاس، ترجمه دكتر محمد علي كي نژاد، انتشارات دانشگاه صنعتي سهند، 1378

2- شناخت محيط زيست ؛ دكتر وهابزاده ؛ سال 1382

3- سلامتي و ايمني در ساختمان؛ انجمن ايمني ساختمان انتاريو-كانادا، ترجمه اردشير اطيابي، نشر جويا ؛1385

 

 

 POLLUTION:/ SICK BULDING SYNDROMEWWW.AIR4- 

5-  http://habibaraz.blogfa.co    خطر آلودگی هوا در محیط های بسته

 

 

منابع مرتبط:                                                                                      

ادارات و سازمانهايي كه اطلاعات در خصوص كيفيت هواي داخل را فراهم نمودند .

•         گروه بهداشت و سرويس ارشد ايالت نيوجرسي

 برنامه PEOSH  

برنامه PEOSH   يك استاندارد كيفيت هواي داخل است ( N.J.AC.100-13  ) براي كليه كارمندان در نيوجرسي . مقاله مرور شده ، شامل يك كپي  از استاندارد PEOSH  بعلاوه اطلاعاتي  اضافه تر است كه از اين سازمان و يا سايت PEOSH   .WWW .nj/gov/health/eoh/peoshweb               فراهم شده است .

  _  ساختار برنامه كيفيت هواي داخل PEOSH   

-        ليست مشاورين جامعه بهداشت حرفه اي آمريكا

-        بولتن اطلاعات " قالبگيري در محل كار ،‌پيشگيري و كنترل " PEOSH  

-        بولتن اطلاعات " بازسازي و ساخت و ساز در مدارس ، كنترل بهداشت و ايمني خطرات PEOSH  

•         آژانس حفاظت از محيط زيست u.s  

اطلاعات كيفيت هواي خانه هاي بي درخت

آژانس حفاظت از محيط زيست ايالت متحده ( USEPA  ) مقالات مختلفي در خصوص كيفيت هواي داخلي در خانه ، مدرسه و ادارات دارد . مفالات مي توانند از آدرس سازمان و يا از وب سايت اطلاعات خانه هاي بي درخت USEPA                     WWW.epa.gov/iaqxline.html  فراهم شود .

•   جامعه دولتي بهداشت حرفه اي آمريكا

مركز كمپر وودز                           

جامعه دولتي بهداشت حرفه اي آمريكا ( ACGIH  ) مقالاتي دارد كه توزيع بيوآئروسولهاي داخل را مورد ملاحظه قرار مي دهد .مقاله #   پايش بوآئروسولها و كنترل .اين مقاله مي تواند فراهم شود از آدرس سازمان

جامعه آمريكايي بهداشت ، مهندسين سرماساز و تهويه مطبوع ( ASHRAE  ) دو مقاله داشته كه واقعاً‌مفيد بوده است

-        ASHRAE 62-2001  ( استاندارد تهويه براي كيفيت قابل قبول هواي داخل) و

-        ASHRAE 55-1992  ( استاندارد شرايط محيطي گرم براي مكانهاي مسكوني ) اين مقالات مي تواند از آدرس سازمان ويا از وب سايت ASHRAE                WWW.acgih.org/store فراهم شود.

 

•                    : Environmental Protection Agency, The Inside Story: A Guide to Indoor Air Quality  (Washington, DC: EPA, 1988), 2.

•                                                                                                     : Clement Associates, Inc., Support Documentation for the SARA TITLE III, Sections 313/322 Toxicity Matrix (Fairfax, Virginia: Clement Associates, Inc., August, 1988, prepared for Environmental Protection Agency)

•                                                                               http://envirohealthhouston.org/hazards/indoorair.html

http://www.metrogroupinc.com/infectioncontrol/index.htm      http://www.aegisasia.com/sickbuilding.html
+ نوشته شده در  شنبه بیست و چهارم مرداد 1388ساعت 17:52  توسط علي عزيز آسيايي  | 

 

  برای اندازه گیری و ارزیابی صدا شناخت کامل نسبت به روشهای اندازه گیری  خصوصیات محیط کار و چگونگی مواجهه کارگر اهمیت دارد.مهمترین نکاتی که باید قبل از اقدام به اندازه گیری و ارزیابی در نظر گرفته شودشامل موارد زیر است:

الف- تعیین هدف اندازه گیری

ب – گردآوری اطلاعات دقیق از کارگاه

ج – گردآوری اطلاعات نحوه مواجهه کارگر

د – تعیین روشهای مناسب اندازه گیری

ه – انتخاب وسیله مناسب اندازه گیری

و – کالیبراسیون

ز – شناخت استاندارد مواجهه کارگر

 

 

هدف اندازه گیری

 

  اندازه گیری صدا می تواند به منظورهای گوناگونی انجام گردد:

الف : اندازه گیری صنعتی :بطور مثال اندازه گیری صدای یک دستگاه معین  برای اهداف عیب یابی  یا بازرسی فنی

ب - اندازه گیری محیطی :بمنظور تعیین توزیع تراز فشار صوت در سطح کارگاه یا معین نمودن منابع  اصلی تولید صدا.

ج – اندازه گیری فردی: برای مشخص نمودن میزان مواجهه کارگر

ه – اندازه گیری بمنظور تعیین رو ش و چگونگی کنترل صدا

 

قبل از اقدام به اندازه گیری  باید هدف کار معلوم گردد.برای دستیابی به هر هدف روش دستگاه و نحوه ارزیابی متفاوت می باشد.

 

 وسایل اندازه گیری

   وسیله اندازه گیری بر اساس نوع هدف منفاوت است .در مبحث دستگاهها انواع تراز سنج صوت و دسته بندی آن و نیز کاربرد آنها ذکر گردید.در یک بازریس ساده صنعتی داشتن یک دستگاه تراز سنج که توانایی اندازه گیری تراز فشار صوت را درشبکهLIN داشته باشد کافی است ولی برای اندازه گیری بمنظور ناحیه بندی، که مناطق احتیاط و خطر در کارگاه را معلوم می کند، اندازه گیری تراز فشار صوت باید با دستگاهی انجام گرددکه قابلیت اندازه گیری تراز فشار صوت در شبکه توزین فرکانسA با دقت یک دسی بل داشته باشد.در اندازه گیری دقیق برای معین نمودن مواجهه کارگر و معین نمودن تراز ÷یک و تراز موثر صدا لازم است دستگاه دقتی در حدود در حدود 0.5دسی بل و توانایی اندازه گیری در شبکه توزین فرکانس AوCرا داشته باشد .برای آنالیز فر کانس بایستی از تراز سنج های دقیق با شبکه های C وLINهمراه آنالیزور کمک گرفت. در دزیمتری نیز باید از دستگاهی که حداقل دارای ویژگی اندازه گیری دز و تراز معادل است استفاده نمود.

 

 کا لیبراسیون

قبل ازهر باز اندازه گیری باید از صحت ودقت کار دستگاه تراز سنج صوت مطمئن شد.دقت دستگاه وابسته به نوع دستگاه و مشخصات آن است بنابراین درهنگام استفاده باید دستگاه با دقت مناسب را انتخاب نمودولی برای اطمینان از صحت کار دستگاه بایستی قبل از اقدام به اندازه گیری آن را با وسیله ای استاندارد  کالیبره نمود. ازآنجایی که عوامل متعددی بر کار دستگاه موثر می باشند لازم است برای هر بار استفاده از دستگاه قبلا از کالیبره بودن آن اطمینان حاصل شود.

 

گردآوری اطلاعات

   اولین مرحله از فرایند اندازه  گیری و ارزیابی صدا جمع آوری اطلاعات لازم در محیط کار و نحوه مواجهه کارگران می باشد.در این مرحله ابتدا نقشه ساده محیط کار که داری مقیاس و محل نصب دستگاهها خصوصا دستگاههای مولد صدا هستند ترسیم گردیده س÷س  اطلاعا مربوط به محل  های تردد و توقف کارگران ساعات مواجهه هر گروه کارگران با صدا اوقات تغییر شیفت و اطلاعات مدیریتی مهم مانند اضافه کاری کار گردشی و مرخصی ها ثبت می گردد.در صورتی که اهداف کنترل صدا نیز مد نظر باشد لازم است که اطلاعات دقیق و وسیعی علاوه بر موارد ذکر شده از مشخصات فنی دستگاهها و محل  استقرار آنها مشخصات فنی سازه های بنای کارگاه و نیز مشخصات آکو ستیکی سطوح داخلی به فهرست اطلاعات اضافه گردد

 

تعیین ایستگاههای اندازه گیری

تعداد و محل  ایستگاههای اندازه گیری در هر کارگاه وابسته به هدف اندازه گیری متفاوت خواهد بود.در صورتی که اندازه گیری برای ناحیه بندی کارگاه از نظرتراز فشار صوت یا ترسیم نقشه صوتی کارگاه باشد با توجه بهالگویی که بعدا گفته خواهد شد اقدام می شود . همچنین برای ارزیابی مواجهه کارگر باید نقاط توقف یا تردد کارگر در ناحیه شنوایی مدنظر قرار گیرد.

 

 

استاندارد مواجهه کارگر

 نظر به اینکه مقادیر توصیه شده توسط سازمانهای مختلف برای مواجهه مجاز متفاوت است برای ارزیابی و اظهار نظر در مورد تعیین حدود مجاز لازم است یکی از توصیه های حدود مجاز انتخاب گردد.لارم به ذکر است که کمیته فنی بهداشت حرفه ای کشور که زیر نظر وزارت بهداشت می باشد اخیرا فهرستی را تحت عنوان   OEL منتشر نموده است که معیار کشوری حدود مجاز مواجهه می باشد.

 

روشهای اندازه گیری

 برای دستیابی به نتایج روشن و قابل استفاهد بر اساس اهداف اندازه گیری و اارزیابی یکی از روشهای زیر انتخاب می گردد:

الف- اندازه گیری و ارزیابی محیطی

در این هدف محل های استفرار کار گران مورد نظر نبوده ولی از نتایج آن برای تعیین و مشخص نمودن توزیع تراز فشار صوت و محدوده های خطر در کارگاه و همچنین تعیین منابع اصلی صوت برای کنترل صدا استفاده می شود وشامل روش های زیر است:

1- روش شبکه ای منظم برای تهیه نقشه صوتی

2- روش اندازه گیری محیطی ویژه مانند اندازه گیری صدای یک منبع مقاصد×ژوهشی یا کنترل صدا

ب – اندازه گیری موضعی بمنظور ارزیابی مواجهه کارگر

برای نیل به این هدف  بر اساس شرایط کارویژگی های مواجهه کارگر با صدا و عوامل مرتبط دیگر از یکی از روشهای ذیل استفاده می گردد:

1 – اندازه گیری مواجهه کارگر با صدای یکنواخت

2 – اندازه گیری مواجهه کارگر در مدت های معین با صدای متغیربا زمان و نوبتی

3 – اندازه گیری مواجهه کارگر در مدت های نا معین با صدای متغیر با زمان

4 – اندازه گیری مواجهه کارگر با صدای کوبه ای و ضربه ای

 

 

استانداردهای صدا

   در گذشته برای صدای کوبه ای و پیوسته استاندارد مواجهه متفاوت بودولی درچند سال اخیر یک الگوی واحد برای مواجهه مجاز مورد پذیرش قرار گرفته است اصولا در بیان حد مجاز صدا یک تراز معین در مقیاس Aبرای 8ساعت کار روزانه و40ساعت کار هفتگی اعلام گردیده است وحد سقفی برای مواجهه نیز آستانه دردناکی یا 140دسی بل  اعلام شده است در صورتی که کارگر بیش از براز مجاز مواجهه داشته باشد زمان مجاز مواجهه وی باید کاهش یابد بطور قراردادی به ازای افزایش 2یا3یا5 دسی بل تراز فشار صوت مدت زمان مجاز مواجهه نصف می گردداین شیوه را تحت عنوان قاعده 2یا3یا5دسی بل می نامند براین اساس سازمانها و کشورهای مختلف از الگوهای متفاوتی پیروی می کنند مهمترین مقادیر توصیه شده برای تراز مجاز فشار صوت و زمان مجاز مواجهه با صدا در جدول 1-5آمده است استاندارد مورد پذیرش در ایران بر اساس توصیه کمیته فنی بهداشت حر فه ای کشور تراز فشار صوت 85دسی بل با قاعده 3دسی بل است

 

 

اثرات صدا بر انسان

   صدا بصورت امواج مکانیکی می تواند بر کل بدن از جمله دستگاه شنوایی تاثیر سوء داشته باشد .البته این تاثیر از نظر اپیدمیولوژیک زمانی می تواند اهمیت داشته باشد که سبب اختلال فیزیولوژیک در بدن نماید .در محیط های کاری نیز صدا از این دیدگاه مورد توجه قرار می گیرد.

اثرات صدا برانسان از چند جنبه مورد توجه قرار می گیرد:

1-صدمه به دستگاه شنوایی که بعدا مورد بحث قرار می گیرد.

2- تداخل با مکالمه :مکالمه درمحیط های کاری به عنوان یکی از راههای ارتباط می باشد که در صورت وجود صدای زمینه مخصوصا در فرکانسهای حدود مکالمه (100-2000هرتز)می تواند ارتباط بین افراد را از طریق کلامی مختل سازد و باعث بروز اشتباه و نیز حوادث گردد.درارزیابی صدا تراز تداخل با مکالمهSILنیز محاسبه و مورد توجه قرار می گیرد.

3- اثر روی اندام بینایی: درمواجهه با صدا کنترل تطابق و تعقیب اشیاءبهم می خورد و عکس العمل به نور کم می شود.

4- اثر بر سیستم تعادلی

5- ناراحتی اجتماعی : مانند اثر بر خواب و روابط اجتماعی و خانوادگی خصوصا هنگامی که افت شنوایی به ناحیه مکالمه سرایت نموده باشد افرادی که دچار افت دائم شنوایی شوند میل دارند این عارضه مخفی بماند لذا در مناسبات اجتماعی کمتر شرکت می کنند

6- اثرات عصبی : اثر بر دستگاه گوارش شامل اختلالات و حتی درد های شکمی و ترشح زیاد اسید معده و تشدید بیماری های مرتبط

7- اثر ات الکترولیت ها : مخصوصا روی نگهداری سدیم در ادرارنقش محدود کننده داردمواجهه با صدا در تطابق بدن با گرما نقش منفی دارد.

8- اثرات جانبی : شامل کاهش راندمان کار افزایش ریسک حوادث

9- اثرات روانی : هیجان تحریک پذیری و اختلالات روانی مطالعات نشان داده است که افرادی که با صدا مواجهه دارند بیشتر به ا ختلالات روانی دچار می شوند.

10- اثرات فیزیولوژیک عمومی :صدا می تواند باعث تحریک عصبی شده و ضربان قلب و فشار خون و مصرف اکسیژن و تعداد تنفس را افزایش دهد که این تغییرات بر عملکرد دستگاههای بدن اثر نامطلوب دارد.این عوارض برای کسانی که دارای بیماری های قلب و عروق دارندو همچنین زنان باردار بسیار خطرناک است.

11- اثر ذهنی صدا: برای همه افراد چه در محیط کار وچه در اجتماع اثر ذهنی صدا یکسان نبوده است وافراد مختلف از نظر روانی و عصبی آن یکسان تحت تاثیر قرار نمی گیرندلذا ممکن است یک صدای واحد برای بعضی افراد قابل تحمل و برای دیگران آزار دهنده باشد.این عامل مستقل از تراز فشار است و منحصر به ترازهای بالا نیز نیست.

 

صدمه صوتی به دستگاه شنوایی

  این صدمات به طور عمده شامل چند اثر می باشد:

1- افت موقت شنوایی و افت دائم شنوایی این دو تحت عنوان کلی افت شنوایی ناشی از صدا بیان می شوند.

2- ضربه صوتی

3- وز وز گوش

 

 افت موقت شنوایی

   تغییر موقت آستانه شنوایی با افت موقت شنوایی زمانی اتفاق می افتد که فرد بطور اتفاقی یا بصورت غیر شغلی با امواج صوتی بالاتر از 65دسی بل مواجهه داشته باشد.این تغییر بصورت افزایش آستانه شنوایی می تواند از چند دسی بل تا دهها دسی بل باشد.در این عارضه شخص احساس سنگینی و کیپی در گوش دارد.ویژگی این آسیب این است که موقت بوده است و پس از قطع مواجهه با صدا عمدتا در مدت چند ساعت بهبود پیدا می کند.اصوات با فرکانس پائین تر  اثر کمتری در ایجاد TTSگردد حداقل 65دسی بل است.این عارضه بسته به تراز فشار صوت و مدت مواجهه می تواند از چند ساعت تا چند هفته طول بکشد.

 

افت دائم شنوایی

  در صورتیکه مواجهه با صدا تکرار گرددو بصورت دائمی درآیدافت موقت دائم تبدیل می شود.این افت نه در اثر خستگی دستگاه شنوایی بلکه در اثر تخریب سلولهای مژکدار اندام کرتی صورت می گیرد واغلب بهبودی به دنبال ندارد.افرادی که دچار پی تی اس هستند ممکن است بطور همزمان دچار تی تی اس نیز باشند برای مشخص کردن مقدار واقعی  پی تی اس کارگر را رصبح بعد از کار جهت شنوایی سنجی هدایت می نمایند.

افت دائم شنوایی در اثر صدا عمدتا از فرکانس 4000هرتز شروع می گردد ومیزان آن بسته به عوامل مختلف فردی و محیطی متفاوت می باشدخصوصیات فردی مهم شامل سن سابقه کار نژاد تغذیه بیمار ی ها است مسمومیت با اکسید کربن جیوه فسفر سرب و برخی داروها نظیر استرپتومایسین و سالیسلات جنتامایسین نیز می تواند با ایجاد کم شنوایی اثر صدا را بر دستگاه شنوایی تشدید نماید. ضربه به سر عفونت ها و برخی بعلت شروع افت از نواحی اطراف 4کیلو هرتز فرد در ابتدا متوجه کاهش شنوایی خود نمی گرددحتی ممکن است به اشتباه اظهارنماید که به صدای محیط کار خود عادت کرده است لازم به ذکر است اگر چه در محدوده خاصی از تراز فشار صوت ممکن است استخوانهای گوش میانی عمل تطبیق را انجام دهند ولی دستگاه شنوایی هرگز قادر به تطابق فیزیو لوژیک با صدا نیست زمانی فرد منوجه افت شنوایی خود می شود که در مکالمه از کری شغلی شده است که عمدتا برای بهبود به درمان جواب نمی دهد.مقدار پی تی اس توسط ادیو گرام صنعتی معلوم می گرددکه درآن میزان افت ودرصد معلولیت دستگاه شنوایی تعیین می گردد.

 

 عوامل موثر درNIHL

 1.     رنگ چشم و رنگ پوست

افرادی که دارای چشمان روشن و پوست سفید هستند بیشترین حساسیت را به صدا دارند و مطالعات نشان داده است که افراد رنگین پوست مقاومت بیشتری نشان می دهند.

2.     جنس:

آمار نشان می دهد که میزان افت شنوایی در میان زنان از مردان کمتر است.البته یکی از دلایل آن حضور کمتر زنان در عرضه صنعت است.

3.     سن:

تحقیق روی حیوانات نشان داده است که درسن پائین حساسیت بیشتری به صدا وجود دارد.

4.     ضایعات سیستم انتقال گوش میانی:

این ضایعات بدلیل مومی بودن نقش محافظتی داشته و از صدمات می کاهد.

5.     .واکنش عضلات گوش میانی:

عضلات مذکور انتقال صوت در فرکانسهای بم به حلزون را به تاخیر می اندازد.

6.     محدوده فرکانس صوت:

تحقیقات نشان داده است نظامیانی که در رسته توپخانه کار می کنند اگر چه در معرض اصوات شدیدتری هستند ولی افت آنها بیشتر از رسته های دیگر نیست .زیرا اصوات شلیک توپ در ناحیه فرکانس بم می باشد.

7.     تداوم زمانی صوت

مطالعات نشان داد ه است که نحوه اثرات صدای پییوسته ضربه ای و کوبه ای یکسان نیست .در اصوات ضربه ای زمان تداوم ضربه ای نوع ضربه ای یا کوبه ای بودن صدا و تعداد ضربه های انها در واحد زمان و نیز صدای زمینه می تواند در صدمات ناشی از آن موثر باشد. بعلاوه بهبود تی تی اس در صدای پیوسته به طور خطی است ولی در صدای کوبه ای بصورت سه مرحله ای می باشد (مرحله کوتاه تا دو ساعت – مرحله بازگشت به سطوح بالاتر 2-6 ساعت و مرحله بهبود تدریجی که حتی در مواردی تا چند ماه نیز ممکن است طول بکشد).

  

شنوایی سنجی

   در آزمایش ادیو متری به در طریق هوایی و استخوانی استانه شنیدن صوت خالص اندازه گیری می شود.در روش هوایی با استفاده ادیو متر صوت خالص در فرکانسهای مرکزی یک اکتاو توسط گوشی به هر گوش ودر روش استخوانی با عبور صوت از طریق استخوان ماستو ئید آستانه درک هر گوش اندازه گیری می گردد.استفاده از دو روش هوایی واستخوانی آسیبهای حس عصبی از آسیبهای گوش میانی متمایز می گردد.نتایج اندازه گیری استانه شنوایی روی نمودار یا جداول مخصوصی تحت نام ادیو گرام ثبت می گردد.

 

اثر سن بر شنوایی

   بطور طبیعی با افزایش سن افراد دچار نقصان شنوایی می گردندبراساس بررسی ها دو نمودار اثر سن برای زنان و مردان بدست آمده است که باید قبل از محاسبه افت دائم هر گوش در فرکانس مربوط لحاظ گردد.

 

 

 

محدوده های افت شنوایی

   بر اساس تقسیم بندی موسسه ملی استاندارد امریکا و آکادمی گوش و حلق و بینی امریکا (1965)محدوده زیر برای افت دائم در فرکانسهای 500تا 2000معرفی شده است:

·        افت هر گوش کمتر از 25دسی بل کم شنوایی تلقی نمی شود.

·        افت بین 25تا40دسی بل کم شنوایی جزئی

·        افت بین 40تا55دسی بل کم شنوایی ملایم

·        افت بین 55تا70دسی بل کم شنوایی متوسط

·        افت بین 70تا90دسی بل کم شنوایی شدید

·        افت بیش از 90دسی بل ناشنوایی عمیق یا کری دائم

 

ضربه صوتی

  این عارضه منحصرا در اثر یک مواجهه نسبی با تراز های خیلی بالای فشار صدا مانند صدای مربوط به انفجارات به وجود می آید که به این ترازها ترازهای صدای تروماتیک گفته می شودبه محض مواجهه با این صدا که خارج از تحمل اندام شنوانیی می باشدصدمه مکانیکی نظیر پارگی پرده صماخ یا صدمه به بافتهای متصل کننده قطعات استخوانی به یک یا چند عضو از اندام شنوایی وارد می گرددنتایج این مواجهه شدید بوده و نیاز به توجه درمانی فوری دارد مواردی از ضربه های مکانیکی به گوش نیز می تواند سبب چنین عوارضی گردد.در مواجهه بسیار بزرگ فشار صوتی اندامهای دیگر و حتی بافت مغز نیز از آسیب درامان نیست .برخی افراد پس از یک یا چند مواجهه با انفجارات دچار آسیب های مغزی و حملات متناوب ناشی از آن می گردند.

 

وز وز گوش این عارضه بطور توام با پی تی اس و یا ضربه صوتی می باشد و شخص همواره دچار احساس وزوز دریک یا دو گوش گردیده بطوریکه تخمل آبیسار مشکل می گرددکه حتی در ساعات استراحت و سکوت نیز به شدت فرد رامورد ازار قرار می دهد.این عارضه حتی ممکن است سبب عوارض روانی نیز گردد.در این عارضه انواع صداهایی که فرد در گوش خود احساس می کند متفاوت است ولی همه آنها را به دو گروه وزوز فرکانس پایین و وزوز فرکانس بالا تقسیم بندی نموده اند.در نوع اول شخص اصوات بم و درحالت دوم اصوات زیر رادرگوش خود احساس می کند.

 

   *برای تشخیص گوشهای حساس علاوه بر اخذ سوابق بیماری و اطلاعات زمینه ای و خانوادگی تست هایی پیشنهادشده است که می تواند افت دائم در اثر مواجهه با صدا را برای فرد پیش بینی نماید.دراینجا دونمونه تست معرفی می شود.

 

تست WILSON

   مراحل انجام تست بصورت زیر می باشد.

1.آستانه طبیعی درک گوش در فرکانس 4096هرتز اندازه گیری می شود.

2.مدت 8دقیقه صوت خالص با فرکانس 2048 هرتز و تراز 80دسی بل از راه هوایی داده می شود.

3.دو دقیقه استراحت داده می شود.

4.آستانه شنوایی در 4096هرتز مجددا اندازه گیری می شود.

  اگر آستانه بیش از10دسی بل بالا رفته باشد گوش در مقابل صدمات حساس و شکننده است.

 

تستGREISEN

 1.     آستانه شنوایی در فرکانس 4096 اندازه گیری می شود.

2.     صوت خالصی با فرکانس 3000هرتز و تراز90دسی بل به مدت 5دقیقه از راه هوایی داده می شود.

3.     5دقیقه استراحت داده می شود.

4.     مجددا در فرکانس 4096اندازه گیری می شود.

در صورتی که آستانه بیش از 10دسی بل تغییر نموده باشدگوش در مقابل صدمات صوتی حساس وشکننده است.

 

 کنترل صدا

  کنترل صدا به منظور کنترل اثرات ان و راحتی کارگر بوده و شامل روشهای کنترل مدیریتی (کنترل زمان مواجهه و پایش سلامتی )و کنترل فنی است.

 

روشهای عمومی کنترل فنی

   روشهای عمومی کنترل خود به سه گروه قابل تقسیم هستند :کنترل مبتنی بر سازه یا پسیو کنترل مبتنی بر دفاع صوتی یا اکتیو و حفاظت فردی . هر یک از این روشها خود قابل تقسیم به زیر شاخه های خود هستند. روش کنترل مبتنی بر سازه خود دارای مراحل و روشهایی است که براساس تشخیص  مهندس کنترل صدا مورد استفاده قرار می گیرد.اساس مراحل در این روش،شامل مراحل زیر است:

·        کنترل در منبع صوتی

·        کنترل در مسیر انتشار صوت

·        حفاظت  پرسنل از طریق پناهگاه سازی صوتی

 

 

کنترل در منبع صوتی

   کنترل صدا باید اصولا از طراخی دستگاه شروع شود.اما در کاربرد می توان از روشهاو دستگاههایی استفاده نمود که دارای منابع صوتی ضعیف تری باشند یا وسایل کنترل صدا قبلا بر روی دستگاه نصب شده باشند.بطوری مثال استفاده از سیستمهای هیدرولیکی بجای پنوماتیکی و ضربه ای در پرسها بکار گیری اره های موسوم به آب صابونی بجای ارهای آتشی ،بکارگیری دستگاههای نساجی جدید با تکنولوژی روز،استفاده از موتورهای درون سوز که روی آنها انباره های اگزوز بهتری نصب شده باشد استفاده  از روش غوطه وری یا پوشش خودکار رنگ روی قطعات از این روشها است. اگر چه شرکنهای سازنده تمایل به ساخت دستگاههایی با صدای کمتر دارند ولی در بسیاری موارد می توان صدای دستگاههای در حال کار را نیز با تغییراتی در ساختمان آنها اصلاح چگونگی کار دستگاه ،عیب یابی و همچنین کشف علت های ایجاد و یا تشدید صدا کنترل نمود.

 

روشهای اصلی کنترل اصلی کنترل صدا در منبع:

   1- انتخاب صحیح دستگاه متناسب با فرآیند تولید:

  برای انجام هر عملیات صنعتی دستگاههای مختلفی وجود دارد.در هنگام طراحی پروسه تولید و انتخاب نوع دستگاه یکی از عوامل که باید مد نظر قرار گیرد.مشخصات صوتی آن یا به عبارت دیگر تراز فشار صوت هر دستگاه وتراز فشار صوت مجموع دستگاهها در یک کارگاه است. بنابر اصول ذکر شده در جمع ترازهای صوتی هر چه تراز فشار صوت دستگاهها کمتر و تعداد آنها نیز محدود باشد مطلوب تر است در مرحله احداث یا طراحی صنعت بایستی مشخصات صوتی دستگاهها رانیز مورد بررسی قرار داد.

 

2- نگهداری صحیح دستگاهها

  تولید صدای یکی از راههای اتلاف انرژی در دستگاههاست. اصولا با طول عمر دستگاه تراز فشار صوت آن نیز افزایش می یابد.نگهداری صحیح دستگاه و سرویسکاری بموقع در پیشگیری از فرسودگی و نیز کاهش صدا موثر است.همجنین گریسکاری و تنظیم قطعات متحرک در دستگاهها حائز اهمیت است .برای هر دستگاه لازم است شناسنامه و دستورالعمل نگهداری دقیقی وجود داشته باشد و کارگر متصدی آن را روزانه به اجرا در آورد.البته فرسودگی قطعات در افزایش صدای دستگاه موثر می باشددر این صورت بهتر است قطعات متخرک فرسوده تعویض گردد.

 

3- محل و نحوه استقرار دستگاه

  در این روش کنترل ، کلیه عوامل مکانیکی که می تواند باعث تولید صدا شود بایستی مد نظر قرار گیرد.محل نصب دستگاه و موقیعت قرارگیری ان نسبت به دیوارها از اهمیت بالایی برخوردار است.درصورتی که لازم باشد باید ارتعاش دستگاه را که می تواند مولد صدا باشدکنترل نمود.برای این منظور  فرکانس صوت تا حد زیادی مورد استفاده قرار گیرد.

 

4- کنترل ارتعاش

  هر جا که صداتولید می شود ارتعاش نیز وجود داردبه عبارت دیگر در بسیاری از موارد علت انتشار صوت وجود ارتعاش دستگاه است در بررسی دستگاه به منظور کنترل گردد. اتصالات دستگاه به مجل فونداسیون می تواند در تولید ارتعاش نقش داشته باشد نصب در محل نامناسب و بدون استحکام  بطور نامناسب نیز می تواند عامل تولید صدا در دستگاه باشد که باید موردبررسی قرار گیرد.

 

5- نصب کاهش دهنده های صدا بر روی دستگاه

  برای برخی دستگاهها می توان از وسایلی که نقش کاهش دهنده در تراز فشار صوت را داردند استفاده نمود.بطور عمومی صدای منابعی که ناشی از انفجار درونی یا فشار هوا باشد یا روشهایی روی دستگاه نظیر طراحی و نصب انباره انبساطی برای موتورهای درون سوز و نیز ابزار های پنوماتیک در روی دستگاه کنترل نمود. اصول کار این وسایل در ادامه عنوان خواهد شد.

 

6- تغییر در اجزا  و کار دستگاه

   تکنیکهای کار دستگاهها روز به روز در حال تغییر است .از طرف دیگر جایگزین نمودن دستگاهها ی پر صدا همیشه مقدور نیست ولی می توان با مطالعه دقیق و فنی بر روی اجزا و کار دستگاه برخی از فرایندهای آن را با تغییر در اجزا اصلاح نمود.به عنوان مثال در بسیاری از پرسها تغییر  حرکت   لنگر ی به حرکت هیدرولیکی می تواند در کنترل صدای آنهامهم باشد.تغییر جنس قطعات متحرک ویا قطعات در حال برخورد مکانیکی نیز نمونه ای از این روشها است.

 

7- محصور کردن دستگاه

  در برخی موارد می توان از دستگاه یا تمام آن را با پوشش یا محفظه ای از مانع صوتی ایزوله نمود.بطور مثال می توان در دو طرف یک دستگاه اره نواری بطوری که عمل دستگاه محدود نشود از مواد ایزولان بصورت ورقه ای استفاده شود. همچنین این روش برای صدای ناشی از دستگاههای تهویه نیز مناسب است.

8- کنترل در مسیر انتشار صوت

  در صورتی که کنترل صدا در منبع میسر یا موثر نباشد جلوگیری از انتقا ل یا انتشار صدا یا به عبارت دیگر کنترل آن در مسیر انتشار است که خود شامل چند شیوه است مدنظر قرار می گیرد.اصولا این روش مبتنی بر دو خاصیت جذب صوت و ایزولاسیون صوت در مصالح می باشد.

 

روشهای اصلی کنترل صدا در مسیر انتشار

 

1- مجزا نمودن منابع اصلی صدا از سایر منابع

 ایزوله کردن دستگاه از سایر منابع با دیوار کشی اطراف آن می تواند در کنترل انتشار صدای منابع اصلی نقش تعیین کننده داشته باشد. دیوارهای مذکور باید تا سقف ادامه داشته و دارای پوششی از مواد جاذب و لایه های مانع صوتی متناسب با نیاز و مشخصات صوتی منبع باشد. بطور مثال وجود یک دستگاه آسیاب یا برش می تواند دریک کارگاه بزرگ صدای سایر منابع را تحت  الشعاع  قرار داده و کارگران زیادی را با صدای بیش از حد مجاز مواجه نماید، در این حالت جداسازی منابع اصلی در کنترل صدا بسیار حائز اهمیت است.

 

2- جداسازی بخش های پر صدا از سایر بخش های کارگاه

  جداسازی قسمتهای پر صدا از سایر بخشهای کارگاه با دیوارهای جداکننده که تا سقف ادامه خواهند داشت و نیز استفاده از دربهای ایزولان در بین این قسمتها می تواند از مواجهه غیر ضروری  سایر کارگران در بخشهای دیگر کارگاه جلو گیری کند.

 

3-کنترل صدا مبتنی بر جذب صدا

  در این روش از جاذبهای  صوتی  مناسب استفاده می شود تا از انعکاسات صوتی جلوگیری بعمل آید.جاذبهای صوتی دارای انواع و کاربردهای مختلفی هستند .

 

4- کنترل مبتنی بر ایزولاسیون صوتی

  در این روش از موانع صوتی بگونه ای استفاده می شودکه انتقال صدا از یک قسمت کارگاه به قسمت دیگر یا از یک بخش دستگاه به بخش دیگر یا از یک کارگاه به کارگاه دیگر جلوگیری شود.

5- دفاع صوتی

  در این روش که می توان آن را کنترل صدا با صدا نیز نامید از اصوات تولید شده غیر هم فاز در برابر منابع تولید صدا برای کنترل ان استفاده می گردد. اصوات مدافع توسط منابع صوتی قابل برنامه ریزی تولید شده واصواتی متقابل با صوت منبع اصلی تولید نموده ودر نتیجه تراز فشار صوت ایجاد شده را بدون استفاده از مانع یا جاذب کاهش میدهد.

 

6- ایجاد پناهگاه صوتی برای کارگر

  ایجاد پناهگاه صوتی برای کارگرانی که نیاز مبرم و دائم به وجود انها در کنار منابع صوتی نیست می تواند به عنوان یکی از راه حل های  موثر بکار رود. در کار خانجات سیمان فولاد و نیروگاهها می توان با احداث یا تجهیز اتاقهای کنترل آنها را به پناهگاههای مطمئنی تبدیل نمود.

 

 

برنامه حقاظت از شنوایی

  برنامه حفاظت از شنوایی یا به اختصار HCPدر محیط کار یک برنامه هدفمند منسجم است که برای حفاظت در مقابل صدمات فیزیو لوژیک دستگاه شنوایی در اثر مواجهه با صدا اتخاذ می گردد.اجرا ی این برنامه باید قاعدتا منجر به تامین سلامت کارگر دریک دوره فعالیت شغلی طولانی مدت گردد. با عنایت به استانداردهای مواجهه ارزیابی محیطی و پایش سلامت می توان به این مهم دست یافت. برنامه مذکور شامل 5 رکن اساسی است.

 

1.     بررسی صدا در محیط کار و ارزیابی مواجهه کارگران

2.     آموزش به منظور ارتقاء مهارت و کاهش صدمات

3.     کنترل محیطی صدا شامل کنترل مدیریتی و کنترلهای فنی

4.     استفاده صحیح و موثر از تجهیزات حفاظت شنوایی

5.     پایش سلامت از طریق معاینات پزشکی خصوصا ادیو متری

 

در برنامه حفاظت از شنوایی مسئولین ذیربط باید تدابیری را بیندیشند که تمام ارکان برنامه در زمان مناسب خود به اجرا ی هر یک از این ارکان مزاحمتی برای انجام سایر انها نیست اما انجام ترتیبی آنها سبب می شود که این اقدامات موثر تر به اجرا در آیند.همانگونه که در ترتیب ارکان برنامه آمده است مهمترین رکن ارزیابی علمی و صحیح وضعیت آلودگی صدادر محیط کار و میزان مواجهه کارگر با صدا است در صورتی که میزان مواجهه معلوم گردد کارشناس می تواند با توجه به درجه مخاطره و برآوردی که از میزان آسیبها دارد سایر برنامه ها مانند آموزش و کنترل را برنامه ریزی خواهد نمود دراین رابطه آموزشها باید مبتنی بر نتایج بررسی مواجهه وشیوه های کنترل نیز باید در این راستا تدوین گردد. برنامه کمی و کیفی چگونگی استفاده از حفاظتهای شنوایی می تواند با رعایت ملاحظات مربوط در این راستا به حفظ سلامت افراد کمک نماید که در ادامه خواهد آمد.

 

 

 

 

حفاظت فردی

  حفاظت فردی آخرین  راه برای کنترل صدا است حفاظت فردی از دستگاه شنوایی همواره به عنوان راه حل کمکی یا موقت توام با موفقیت می باشد این تکنیک ترجیحا  برای ساعاتی که کارگر با بیشترین تراز فشار مواجهه  داشته باشد و یا در زمانی که سیستمهای کنترل صدا بطور موقت از کار افتاده اند مجاز شمرده میشود درصورتی که کارگر مجبور باشد برای طول شیفت کاری و بطور همیشگی از وسایل حفاظت شنوایی استفاده نماید مشکلاتی را خواهد داشت که مانع ادامه همکاری او در طرح کنترل صدا می گردد مهمترین آنها ناراحتی کارگر هنگام استفاده از وسیله حفاظت فردی و ایجاد عوارض پوستی در اطراف لاله گوش یا عوارض مجرای شنوایی بدلیل ایجاد حساسیت در پوست می باشد.

  در شرایطی که فرد مجبور به استفاده از وسایل حفاظت فردی باشد باید در انتخاب وسیله کمال دقت معمول گردد علاوه بر کیفیت و راحتی وسیله باید تناسب کافی با شرایط صدای محیط از نظر کاهش تراز و متناسب  با فرکانس صدای محیط داشته باشد و همچنین آموزشهای لازم جهت استفاده مطلوب به کارگر داده شود جنس مواد بکار رفته برای وسیله حفاظت شنوایی باید از نوعی باشد که ایجاد حساسیت در پوست ننماید.

حفاظتهای گوش بر پنج نوع می باشند:

1.     حفاظ رو گوشی

2.     حفاظ تو گوشی

3.     مواد شکل پذیر

4.     قالب گوش

5.     کلاه محافظ

برای انتخاب  حفاط مناسب ابتدا باید مشخصات توزیع تراز فشار صوت کارگاه در فرکانسها اندازه گیری ومتناسب با آن از حفاظ روگوشی یا توگوشی استانداردی استفاده نمودکه در محدوده فرکانس موردنظر کارایی مطلوب داشته باشد.کارخانجات سازنده نیز مکلفند مشخصات و قابلیت های فنی حفاظ را ارائه نمایند

 

 

 

حفاظ رو گوشی

  این وسیله شامل یک محافظ است که روی لاله گوش را می پوشاند ودر محل تماس به علت خاصیت ارتجاعی که دارد کاملا درز بندی می شود این حفاظتها بر اساس مشخصات فنی خود در فرکانسهای مختلف مقادیر متفاوتی را کاهش می دهند این نوع حفاظ  فقط قادر به کنترل صدایی است که عمدتا از طریق هوائی به گوش می رسند ولی امکان انتقال صدا از طریق استخوانی بوسیله جمجمه کنترل نمی شود نکته بسیار مهم در انتخاب این نوع کیفیت آنها است زیبایی ظاهری نمی تواند دلیل بر کیفیت مناسب آنها باشدودر صورتی که مشخصه فنی کنترل صدا در آنها اعلام و یا به تایید مراجع رسمی نرسیده باشد ارزش حفاظتی ندارند در صورتی که این وسایل برای کنترل محدوده خاصی از فرکانس باشند می توان با توجه به مشخصات فنی مناسب را اتنخاب نمود موی بلند سربند عینک و اندازه غیر طبیعی  جمجمه بر کارایی حفاظ رو گوشی تاثیر نامطلوب دارد.

 

حفاظ تو گوشی

  این وسیله یک جسم قابل اتساع و درعین حال موثر در کنترل صدا می باشدکه داخل مجرای گوش قرار می گیردو می تواند به میزان قابل توجهی صدا راکاهش دهد.میزان کاهش کلی صدا و همچنین در فرکانسها بایستی توسط سازنده اعلام شده باشد .جنس این حفاظها از مواد مختلفی نظیر اسفنجها ی مخصوص یا اسفنج مومی می باشد که هنگام قرار گیری در مجرای گوش به شکل مجرا درآمده وآن را مسدود می کند. حفاظ تو گوشی دو گوش بایک بند مخصوص به یکدیگر متصل بوده که یکی از کاربردهای آن سهولت برای خارج نمودن آنها است .نکته اساسی در استفاده از این حفاظتها رعایت بهداشت فردی و نحوه استفاده از آن می باشد . این وسیله نباید به هیچ وجه بطور مشترک با سایرین مورد استفاده قرار گیردو هر فرد باید حفاظ مخصوص به خود داشته ودر نگهداری و بهداشت آن بکوشد.برای دستیابی به نتیجه مطلوب باید مشخصات فنی وسیله توسط سازنده اعلام و به تایید مراجع رسمی رسیده باشد.برای انتخاب آنها با استفاده از مشخصات فنی مربوط به محدوده فرکانس و میزان کاهش صدا اقدام می گردد واز روی خصوصیات ظاهری نمی توان کیفیت آن را تایید نمود.

 

 

مواد شکل پذیر

  این مواد به صورت الیاف نرم یا مواد نرمی هستند که بصورت یکبار مصرف بوده و بصورت شکل یافته یا فله عرضه شده اند.قبل از شروع به کار این مواد لوله شده وداخل مجرای گوش قرار می گیرد . انبساط نسبی این مواد باعث می شود که مجرای گوش کاملا مسدود شود.رعایت نظافت درکاربرد این موادبسیار اهمیت دارد.

 

قالب گوش

  قالب گوش همانگونه که از نام آن پیداست پس از انجام قابل گیری توسط کارشناس ادیومتری متناسب با شکل مجرا ساخته می شود ومی تواند به صورت انفرادی و موثر مورد استفاده قرار گیرد.

 

حفاظ توام

  در برخی از موارد لازم است که بطور همزمان از حفاظ تو گوشی و روگوشی با هم استفاده گردد این روش اگر چه برای کارگر ناراحت کننده است ولی استفاده موقت از آن نتیجه مطلوبتری دارد شکل (29-7) تاثیر استفاده مجزا از حفاظ روگوشی و توگوشی و استفاده توام آنها (برای یک سری نمونه) را درافت انتقال صدا نشان داده است.

 

کلاه محافظ

  برای برخی مشاغل که امکان بروز صدمات مکانیکی به سر نیز موجود است و همچنین برای کنترل انتقال صوت از طریق جمجمه به گوش داخلی و حفاظت بافت مغز در برابر صدمات موج صوتی گروهی از حفاظها را بصورت کلاه محافظ عرضه نموده اند این نوع برای مشاغل معدودی بکار می رود . اخیرا برای خلبانها کلاه محافظی ساخته اند که در آن سیستم دفاع صوتی نیز تعبیه شده است.

 

                                                                                                                         يا هو

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و چهارم مرداد 1388ساعت 17:19  توسط علي عزيز آسيايي  | 

 

 اينورژن

پایداری جوی

قبل از تشریح پایداری چند تعریف اساسی در اینجا عنوان می‌شود. بسته هوا به یک تکه از جو اطلاق می‌شود. فرآیند بی‌درو ، فرآیندی است که طی آن هیچگونه تبادل گرمایی با محیط انجام نمی‌شود. مثلا تغییر حجم یا فشار هوا و یا دمای آن ممکن است بدون آنکه تبادل گرمایی صورت گرفته باشد، انجام شود. بسیاری از تغییرات فشاری و دمایی در جو بی‌درو هستند، به همین دلیل هوا هادی ضعیف گرما است و آمیختگی هوا با محیط اطرافش به آرامی صورت می‌گیرد. فرآیندهای تابشی فقط تغییرات کوچک را طی زمانهای کوتاه ایجاد می‌کنند. اگر یخ بسته هوای خشک صعود یا نزول نماید، به صورت بی‌درو منبسط یا منقبض خواهد شد و بنابراین به منطقه با فشار کمتر یا بیشتر وارد می‌شود. همانطوری که بسته هوا منبسط یا منقبض می‌شود به اندازه ْc/km 8/9 یا c/km 10ْ سرد یا گرم خواهد شد. این میزان تغییر دما را Dry adiabatic laps rate یا  (DALR)می‌گویند.


در مورد هوای مرطوب ، اگر به میزان DALR سرد شود بایستی غیر اشباع باقی بماند. سرمایش بی‌درو هوای اشباع یا هوایی با رطوبت 100% منجر به تراکم (Condensation) رطوبت آن هوا و عاقبت ابر تشکیل خواهد شد. فرآیند تراکم مقداری گرمای نهان آزاد می‌شود و این گرما سرمایش آدیاباتیکی را جبران خواهد کرد. در نتیجه میزان سرمایش هوای اشباع کمتر از هوای غیر اشباع است. به همین دلیل (Saturated adiabatic lapse rate )SALR کمتر از DALR است. اندازه SALR بستگی به دمای هوا دارد زیرا هوای گرم قادر به نگهداری مقدار بیشتری از رطوبت نسبت به هوای سرد می‌باشد.


دمای بالاتر هوای مرطوب و SALR کمتر به دلیل آزاد شدن گرمای بیشتر طی فرآیند تراکم است. مثلا SALR در مناطق استوایی 4 درجه سانتیگراد بر کیلومتر با دمای هوای حدودا 30Cْ می‌باشد، در حالی که که در عرضهای بالاتر با دمای هوای حول و حوش 0Cْ ، SALR حدود 7Cْ بر کیلومتر می‌باشد. به دلیل آنکه جو همیشه خشک یا اشباع نیست، لپس ریت محیطی ELR) Environmental Laps (rate اغلب کمتر از DALR و SALR است. میانگین جهانی آن (Global average 5.6 ْC /km) می‌باشد. بعضی مواقع ELR ممکن است بیشتر یا کمتر از SALR برای بسته هوای خشک یا اشباع باشد. اختلاف بین ELR و دولپس ریت آدیاباتیکی دیگر تعیین کننده پایداری یا ناپایداری جوی است.


بسته هوای غیر اشباعی با دمای 20 درجه سانتیگراد در سطح زمین به ارتفاع یک کیلومتری صعود می‌کند و دمای آن با مقدار DALR کاهش پیدا کرده و به 30Cْ می‌رسد. اگر ELR مقدار 8ْC بر کیلومتر را داشته باشد، بنابراین هوای محیط در ارتفاع یک کیلومتری دارای دمای 12 درجه سانتیگراد است، بنابراین دمای بسته هوا کمتر از محیط اطرافش است. بنابراین چگالتر و سنگینتر و در نتیجه سطح زمین سقوط می‌کند. این حقیقت برای بسته هوای غیر اشباعی با دمای 4- درجه سانتیگراد صدق می‌کند و اگر از 3 کیلومتری به 2 کیلومتری نزول کند با مقدار DALR گرم شده و دمای آن در ارتفاع 2 کیلومتری بر 6Cْ خواهد رسید و بنابراین از محیط اطرافش گرمتر و سبکتر و بنابراین صعود خواهد کرد و به مبدأ اولیه‌اش بر می‌گردد. در هر دو مورد جو را پایدار گویند و هیچ حرکت خالصی برای بسته هوا وجود نخواهد داشت. این موقعیت برای پخش قائم آلاینده‌ها مناسب نیست.


بسته هوا به ارتفاع یک کیلومتری صعود کرده و دمای 10 درجه سانتیگراد را بدست خواهد آورد و این دما بیشتر از دمای محیط (9 درجه سانتیگراد) است، بنابراین دارای چگالی کمتر از محیط اطراف سبکتر از آن و به صعود خود ادامه خواهد داد. حال اگر بسته هوا تحت اثر نیرویی از ارتفاع 3 کیلومتری با دمای 13- درجه سانتیگراد به ارتفاع 2 کیلومتری سقوط کند دمایش 3- درجه سانتیگراد و بنابراین سردتر و چگالتر از محیط اطراف خواهد بود و به سقوط خود ادامه خواهد داد. در هر دو مورد هوا ناپایدار خواهد بود و بسته هوا پیوسته از مبدأ خود دور خواهد شد و بنابراین پراکندگی قائم آلاینده‌ها را خواهیم داشت. این مثالها برای هوای اشباع نیز بکار می رود. در مورد صعود ، سرمایش با مقدار SALR اتفاق می‌افتند و این SALR کمتر (بزرگتر از) محیط اطراف خواهد بود و بنابراین پایدار (ناپایدار) خواهد بود. حالت SALR< ELR < DALR را حالت پایداری شرطی یا ناپایداری می‌گویند، زیرا حرکت نهایی بستگی به محتوای رطوبت بسته هوای در حال صعود دارد. اما راه بهترین برای بیان مسئله پایداری با استفاده از سرعت باد ، شدت تابش (روز) و پوشش ابر در شب وجود دارد.

 

لیپس ریت (Lapsrade)

هر چه از سطح زمین بالاتر می‌رویم هوا سردتر می‌شود، زیرا از تعداد مولکولهای هوا کاسته می‌شود. در لایه تروپوسفر معمولا دما نسبت به ارتفاع کاهش می‌یابد. کاهش دما نسبت به ارتفاع را لیپس ریت گویند. بطور متوسط کاهش درجه حرارت نسبت به ارتفاع در طبقات پایین جو ، 6 درجه سانتیگراد در هر کیلومتر است که آنرا گرادیان قائم دما با لیپس ریت گویند.

δ = ∆t/∆z

 

اینورژن (Inversion)

گاهی دما نسبت به ارتفاع در این لایه افزایش می‌یابد که عکس لیپس ریت می‌باشد. این حالت استثنایی را در هواشناسی اینورژن می‌گویند. در حالت کلی بر طبق قوانین فیزیک در یک سیستم پایدار چون هوای سرد پایین و هوای گرم بالاتر می‌گیرد (هوای گرم سبکتر است). می‌دانیم که گرم بودن هوا در شب به علت تابش شبانه زمین است. در اوایل صبح هنگامی که زمین بیشتر گرمای خود را از دست داده و آنرا به لایه‌های هوای بالای آن داده ، هوای گرم بالا رفته و هوای سرد جای آنرا گرفته است و زمین هم دیگر انرژی گرمایی کافی برای گرم کردن بسته هوای سرد که اکنون روی آن مستقر است را ندارد تا بتواند آن را آنقدرگرم کند که از بسته هوای بالایی بالاتر برود.


پس یک سیستم پایدار بصورت یک بسته هوای سرد که یک بسته هوای گرم روی آن وجود دارد، موجود است. این حالت پایدار را پدیده اینورژن گویند. وجود این حالت در صبحگاه می‌تواند خطر آفرین باشد. چون دود حاصل از کارخانجات ، که بوسیله جابجایی لایه‌های جوی از زمین دور می‌شود، در این سیستم پایدار قرار می‌گیرد و نمی‌تواند از زمین دور شود و می‌تواند باعث ایجاد اختلالات تنفسی شود. البته این سیستم با تابش پرتوهای خورشید از بین می‌رود.

 

وارونگی دما

در حالت طبیعی کاهش دما با ارتفاع را داریم، یعنی ELR مثبت. حالت وارونگی حالتی است که افزایش دما با ارتفاع را داریم، یعنی ELR منفی. یعنی هوای گرم روی هوای سرد قرار می‌گیرد، که در این حالت جو به شدت پایدار است. وارونگی دما شاید بدترین حالت پراکندگی قائم آلاینده‌ها را نشان می‌دهد، زیرا تلاطم متوقف می‌شود و حرکات قائم جوی از بین می‌روند. پایه وارونگی ارتفاعی است که در آن نمایه قائم دما معکوس می‌شود و آن نقطه تغییر جهت منحنی است. پایه وارونگی ممکن است در سطح زمین قرار بگیرد )وارونگی سطح زمین) و اگر بالای سطح زمین قرار گیرد به آن Elevated or capping inversion می‌گویند. این وارونگی مانند درپوشی برای لایه مرزی جوی عمل کرده و از پخش قائم آلاینده‌ها جلوگیری می‌کند.

قله وارونگی جایی است که لپس ریت مثبت به لپس ریت منفی تبدیل می‌شود و دما با ارتفاع افت پیدا می‌کند. شدت وارونگی تفاوت دما بین قله و پایه است، در حالی که عمق آن تفاوت ارتفاع بین پایه و قله می‌باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

انواع وارونگی

وارونگی فرونشینی

 این نوع وارونگی نتیجه‌ای از فرونشینی یا نزول هواست. هوای غیر اشباع باشد با میزان DALR گرم شده و در نتیجه افزایش فشار را خواهیم داشت و هوا منقبض می‌شود. پس هوای نزول کننده گرم است و دمای آن از هوای مثبت پایین خودش که از سطح زمین تأثیر می‌پذیرد، وارونگی بالاتر است. بنابراین در سطح زمین هوا سرد و در بالاتر هوا گرم می‌شود وارونگی اتفاق می‌افتد. این فرونشینی معمولا در یک منطقه گسترده در داخل آنتی سیکلونها یا پرفشارها اتفاق می‌افتد. آنتی سیکلونهای نیمه دائمی مناطق جنب حاره‌ای بر افزایش آلودگی این مناطق نظیر لوس آنجلس ، مکزیکوسیتی ، شانگهای و ژهانسبورگ تأثیر می‌گذارند.


مناطق تحت تأثیر blocking Hi دوره‌های طولانی‌‌تری از وارونگی فرونشینی را تجربه می‌کنند، در نتیجه رکود هوا و توسعه وارونگی فرونشینی اتفاق می‌افتد. زیرا با این وارونگی غلظت آلاینده‌ها بالا رفته و بر کیفیت هوا و دید جوی به سرعت تأثیر می‌گذارد. به این شریط Anticylonic gloom یا تیرگی یا تاریکی واچرخندی می‌گویند. در سطح زمین هوا تیره و تار ولی در ارتفاعات آسمان آبی و صاف داریم. وارونگیهای فرونشینی ممکن است در پشت کوهستانها بخصوص در شرایط هوای زمستانی سرد و صاف طی چند روز اتفاق بیافتند.

این مسئله به منجر بوجود آمدن استخر هوای سرد در دامنه رشته کوه می‌گردد. اگر شرایط جوی طوری باشد که هوا از بالای رشته کوه حرکت کند بنابراین در پشت کوه نزول کرده و گرمایش آدیاباتیکی بوجود می‌آید. نهایتا لایه‌ای از هوای گرم بر روی استخر هوای سرد واقع در دامنه رشته کوه نزول می‌کند و وارونگی ، تشکیل می‌شود و ممکن است بر کیفیت هوا تأثیر بگذارد. مانند نواحی شرقی کوهستان راکی در آمریکای شمالی ، دشتهای کانتربری در پشت کوهستان آلپ جنوبی نزدیک نیوزلند و نواحی کمربند بادفون در آلپ اروپایی.


وارونگی تابشی

 ناشی از سرد شدن خیلی زیاد سطح زمین می‌باشد. این نوع وارونگی معمولا در سطح زمین اتفاق می‌افتد، اما ممکن است به شکل وارونگی سطوح بالا نیز دیده شود. اگر سطح زیرین در حال سرد شدن ، یک لایه ابر یا حتی یک لایه آلودگی باشد. وارونگیهای تابشی سطح زمین بیشتر در زمان حول و حوش طلوع آفتاب طی شرایط زمستانی هوای صاف اتفاق می‌افتد. در هوای ابری گرمای خروجی به شکل تابش طول موج بلند توسط ابرها جذب شده و دوباره به سطح زمین منتشر می‌شود، که نتیجه آن گرم شدن هوای مجاور سطح زمین می‌باشد. بادها باعث مخلوط شدن هوای گرم و سرد می‌شوند و بنابراین وارونگی ضعیف خواهد شد. پدیده‌ای که وارونگی تابشی سطح زمین را همراهی می‌کند جت شبانه است. جت منطقه‌ای با سرعت باد بسیار بالاست که درست بالای وارونگی شبانه سطح زمین اتفاق می‌افتد. این منطقه پتانسیل خوبی برای پخش قائم و افقی آلاینده‌ها محسوب می‌شود.

 

 

 

وارونگی فرارفتی

این وارونگی در اثر حرکت افقی هوا فرارفت هوا اتفاق می‌افتد. این انتقال افقی جریان ، هوای گرم را به صورت قائم جابجا می‌کند (فرارفت هوای سرد). در اثر حرکت هوای گرم روی هوای سرد یا یک سطح سرد، فرارفت هوای گرم را خواهیم داشت: فرارفت هوای سرد اغلب در شرایط جبهه‌های سرد اتفاق می‌افتد زمانی که هوای سرد جایگزین هوای گرم می‌شود. جبهه مرز بین هوای سرد و گرم است. در این چنین شرایطی هوای گرم روی هوای سرد به دلیل تفاوت چگالی بالا می‌رود، در نتیجه هوای سرد در زیر هوای گرم جاری می‌شود و شیب پیدا می‌کند و یک وارونگی سطوح بالا را بوجود می‌آورد. در مورد جبهه سرد ، پایه وارونگی شدیدا صعود می‌کند و با عبور از یک محل عمق آمیختگی افزایش می‌یابد.


این فرآیند در طول روز اتفاق می‌افتد، بنابراین وارونگیهای جبهه‌های سرد اغلب تدثیر کمتری بر کیفیت هوا دارند. در مورد جبهه گرم وضعیت متضاد است. جبهه گرم زمانی اتفاق می‌افتد که هوای گرم به سمت یک ناحیه حرکت می‌کند و جایگزین هوای سردتر می‌شود و در بالای هوای سرد جا می‌گیرد. بنابراین سطح جبهه‌ای در مقایسه با جبهه سرد دارای شیب کمتری است. بنابراین در این مورد پایه وارونگی به سطح زمین نزدیکتر است و بنابراین عمق آمیختگی را کاهش می‌دهد. بنابراین در زمان عبور یک جبهه گرم از منطقه کیفیت هوا ضعیف شده و با عبور آن از منطقه عمق آمیختگی افزایش و شرایط پراکندگی بهبود می‌یابد.

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و چهارم مرداد 1388ساعت 17:9  توسط علي عزيز آسيايي  |